Xe hơi ngày càng thông minh khi dữ liệu tai nạn, hành vi lái và hình ảnh có thể được thu thập, chia sẻ và phân tích âm thầm.
Chiếc ôtô thế hệ mới không chỉ bung túi khí khi xảy ra va chạm, mà còn có khả năng ghi lại toàn bộ diễn biến tai nạn và gửi dữ liệu chi tiết cho nhà sản xuất, thậm chí cho cơ quan chức năng trong một số trường hợp. Điều này khiến cuộc cạnh tranh công nghệ âm thầm giữa các hãng xe đang diễn ra ngay bên trong khoang lái, nơi dữ liệu cá nhân của người dùng trở thành tài sản có giá trị.
Công nghệ giám sát người lái tiên tiến ngày càng phổ biến trong các dòng xe hơi mới. Ảnh: Bosch
Trên nhiều mẫu xe hiện đại, các tùy chọn chia sẻ dữ liệu thường được ẩn sâu trong phần cài đặt và đi kèm những tên gọi khá trung tính. Với mẫu Volvo EX60, người dùng có thể đồng ý cho phép thu thập dữ liệu xe và hành vi lái trong mục phân tích và cải tiến phương tiện. Theo nhà sản xuất, dữ liệu này phục vụ việc truy vết lỗi kỹ thuật, nghiên cứu sản phẩm và phát triển các tính năng an toàn mới.
Tuy nhiên, phạm vi thông tin được thu thập rộng hơn nhiều so với tưởng tượng của không ít tài xế. Theo chính sách quyền riêng tư của Volvo, trong trường hợp xảy ra tai nạn, các camera gắn bên ngoài xe có thể ghi lại hình ảnh sự cố. Những đoạn video này, cùng dữ liệu vị trí, cấu hình xe, thời gian, số lượng người ngồi trong xe, mức tăng tốc, thao tác vô lăng, phanh và cách sử dụng màn hình trung tâm, có thể được gửi về cho hãng.
Đây là loại dữ liệu mà cơ quan điều tra, công ty bảo hiểm hoặc thậm chí nhà tuyển dụng đặc biệt quan tâm. Trên thực tế, đã có những trường hợp nhà sản xuất cung cấp thông tin này theo yêu cầu pháp lý. Đại diện Volvo, ông Anders Lindbom, khẳng định hãng rất thận trọng trong việc bảo vệ dữ liệu khách hàng và ưu tiên ẩn danh hóa thông tin ở mức cao nhất, đồng thời không chia sẻ cho bên thứ ba nếu không có cơ sở pháp lý rõ ràng.
Dù vậy, theo chính sách áp dụng tại Australia, Volvo vẫn có thể chia sẻ dữ liệu cá nhân với cảnh sát hoặc tòa án để tuân thủ nghĩa vụ pháp lý, đặc biệt khi nghi ngờ có tội phạm nghiêm trọng hoặc khi cần bảo vệ quyền lợi pháp lý của doanh nghiệp. Ông Lindbom cho biết hãng sẽ tuân thủ đầy đủ quy định tại từng quốc gia và nhấn mạnh việc chia sẻ dữ liệu là hoàn toàn tự nguyện, không được bật sẵn theo mặc định.
Dẫu vậy, các hãng xe vẫn mong muốn người dùng chấp thuận cung cấp thông tin. Theo Volvo, dữ liệu từ các hệ thống an toàn chủ động và hỗ trợ lái là yếu tố quan trọng giúp cải thiện công nghệ và giảm thiểu rủi ro tai nạn trong tương lai.
Quyền riêng tư trên ôtô hiện đại đang trở thành vấn đề ngày càng gây tranh luận. Phần lớn xe mới đều được trang bị thiết bị ghi dữ liệu sự kiện, thường được ví như hộp đen của máy bay.
Thiết bị này kết nối với hệ thống túi khí và có thể ghi lại trạng thái của xe ngay trước và trong thời điểm va chạm, bao gồm tốc độ, phanh, vị trí chân ga, việc cài dây an toàn và góc đánh lái. Mục đích ban đầu là phục vụ điều tra tai nạn và nâng cao an toàn, song nhiều tài xế không hề biết xe của mình đang lưu trữ những thông tin này.
Niềm tin của người tiêu dùng vào cách các hãng xe quản lý dữ liệu cũng từng bị đặt dấu hỏi. Năm 2021, Tesla vướng tranh cãi khi Giám đốc điều hành Elon Musk khẳng định camera theo dõi người lái không được kích hoạt, trong khi thực tế hệ thống này được sử dụng để giám sát mức độ tập trung của tài xế.
Sau đó, một số nhân viên Tesla bị phát hiện chia sẻ nội bộ các đoạn video nhạy cảm và tình huống xung đột giao thông của khách hàng mà không có sự đồng ý, dẫn tới các vụ kiện và làn sóng phản đối.
Tại Australia, các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng cũng bắt đầu lên tiếng. Choice từng cảnh báo về các điều khoản quyền riêng tư gắn với dịch vụ kết nối trên xe Toyota, cho rằng người lái thường không nắm rõ dữ liệu nào được thu thập, thời gian lưu trữ bao lâu và cuối cùng sẽ được chia sẻ với ai. Tiến sĩ Vanessa Teague từ Đại học Quốc gia Australia nhận định việc thu thập dữ liệu thiếu minh bạch là không thể chấp nhận và cần được siết chặt bằng luật pháp.
Năm 2024, nhà nghiên cứu Katharine Kemp của Đại học New South Wales cũng gây chú ý khi chỉ ra rằng một số mẫu xe tự động gửi dữ liệu không chỉ về hoạt động của phương tiện mà còn về tài xế và các thành viên gia đình theo thời gian thực tới nhiều công ty trong và ngoài nước. Bà cảnh báo nguy cơ giám sát nhà nước, bao gồm khả năng cơ quan thực thi pháp luật tiếp cận dữ liệu mà không cần lệnh của tòa.
Trong bối cảnh xe hơi ngày càng giống một thiết bị số di động hơn là phương tiện cơ khí thuần túy, việc đọc kỹ các điều khoản và thiết lập quyền riêng tư trước khi lăn bánh đang trở thành bước cần thiết để người dùng tự bảo vệ mình.
Hải Hà (News.com.au) /CLO