Tín dụng rẻ hơn có thực sự chảy đến doanh nghiệp?

Bài viết liên quan

Một tuần biến động trái chiều của đồng USD

Bitcoin ổn định sau vụ hack kỷ lục và biến động bầu cử Mỹ

Trong ba quý vừa qua, tăng trưởng tín dụng tiếp tục duy trì ở mức cao. Ảnh: Hoàng Anh

Việt Nam đang bước vào những tháng cuối năm với một bài toán tiền tệ đáng chú ý: chi phí vốn đang được định hướng giảm trong khi hệ thống ngân hàng vẫn phải đáp ứng nhu cầu tín dụng lớn.

Ngày 21/10 vừa qua, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) yêu cầu các ngân hàng thương mại giảm ít nhất 0,5 điểm phần trăm mức lãi suất bình quân đối với tiền gửi mới có kỳ hạn từ 6 tháng trở lên trong những tháng còn lại của năm 2026, lấy mức bình quân giai đoạn 11 - 20/10 làm cơ sở so sánh. Các ngân hàng cũng được yêu cầu tiếp tục tiết giảm chi phí để hạ lãi suất cho vay đối với sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên.

Đến cuối tháng 10, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã đạt gần 21 triệu tỷ đồng, tăng gần 12,3% so với cuối năm ngoái.

Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất qua đêm VND vẫn ở mức quanh 6%/năm vào cuối tháng 10, trong khi NHNN bơm ròng hơn 28.000 tỷ đồng qua nghiệp vụ thị trường mở trong tuần 26 - 30/10.

Các con số này cho thấy chi phí vốn trong hệ thống vẫn chịu tác động từ nhiều lớp khác nhau, ông Sana Ur Rehman, chuyên viên phân tích thị trường cấp cao EBC Financial Group (EBC), phân tích. Lãi suất tiền gửi và cho vay có thể giảm theo định hướng chính sách nhưng khả năng duy trì mặt bằng đó còn phụ thuộc vào tốc độ huy động vốn, nhu cầu tín dụng và chi phí thanh khoản ngắn hạn.

“Lãi suất cho vay thấp hơn chỉ bền vững khi phía sau đó là một nguồn vốn đủ ổn định. Các ngân hàng có thể điều chỉnh lãi suất huy động và cho vay nhưng mức độ truyền dẫn còn phụ thuộc vào khả năng huy động tiền gửi, chi phí thanh khoản ở biên và tốc độ tăng tín dụng. Tín dụng rẻ hơn vẫn cần được tài trợ từ một nền tảng vốn đủ bền vững”, vị chuyên gia nhấn mạnh trong phân tích mới nhất.

Lãi suất tiền gửi giảm trong khi nhu cầu vốn vẫn ở mức cao

Trong ba quý đầu năm, tăng trưởng tín dụng tiếp tục duy trì ở mức cao. Đến cuối tháng 9, dư nợ toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% từ đầu năm và 16,69% so với cùng kỳ.

Ở chiều huy động, chi phí vốn đã tăng đáng kể trước khi bước vào đợt điều chỉnh cuối năm. Đến ngày 20/9, lãi suất bình quân đối với tiền gửi mới đạt khoảng 6,38%, cao hơn 1,15 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Đến giữa tháng 10, huy động vốn tăng khoảng 11,22%, khá sát với mức tăng tín dụng 11,44%.

Khoảng cách này cho thấy các ngân hàng vẫn cần duy trì tốc độ huy động tương ứng để đáp ứng quy mô tín dụng đang mở rộng. Việc hạ lãi suất tiền gửi có thể giúp giảm chi phí vốn bình quân. Tuy nhiên, khi nhu cầu tín dụng vẫn cao, khả năng giữ nhịp huy động trở thành yếu tố quan trọng hơn.

Điều này càng đáng chú ý khi khoảng 80% tiền gửi trong hệ thống hiện có kỳ hạn ngắn, theo thông tin NHNN công bố cuối tháng 10, trong khi nền kinh tế vẫn cần một lượng lớn vốn trung và dài hạn. Vì vậy, câu chuyện cuối năm không nằm riêng ở quy mô tiền gửi mà còn ở độ ổn định và kỳ hạn của nguồn vốn.

Ông Sana Ur Rehman, chuyên viên phân tích thị trường cấp cao EBC Financial Group

Một ngân hàng huy động vốn qua nhiều kênh, bao gồm tiền gửi cá nhân và doanh nghiệp, thị trường liên ngân hàng, phát hành giấy tờ có giá, nguồn vốn quốc tế và các công cụ thanh khoản của ngân hàng trung ương. Mỗi nguồn vốn có mức chi phí và kỳ hạn khác nhau. Đây là lý do lãi suất tiền gửi niêm yết có thể giảm trong khi chi phí vốn ở biên vẫn ở mức cao. Cuối tháng 10, hơn 20 ngân hàng đã điều chỉnh giảm lãi suất huy động sau chỉ đạo của cơ quan quản lý nhưng lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng vẫn quanh 6%.

Theo EBC, hai diễn biến này phản ánh hai lớp khác nhau của thị trường vốn.

“Lãi suất tiền gửi phản ánh mức giá ngân hàng trả để huy động vốn từ khách hàng, còn lãi suất liên ngân hàng phản ánh chi phí thanh khoản ngắn hạn giữa các tổ chức tín dụng. Khi đánh giá chi phí vốn thực tế, thị trường cần nhìn cả hai lớp này thay vì chỉ quan sát bảng lãi suất niêm yết,” ông Rehman cho biết.

Thông tư 50 mở thêm dư địa quản trị, nhưng vẫn cần huy động vốn từ thị trường

Một thay đổi quan trọng khác sẽ bắt đầu từ ngày 1/12 khi Thông tư 50/2026/TT-NHNN có hiệu lực, mở đường cho hệ thống ngân hàng tiến dần tới các chuẩn quản trị thanh khoản mới như tỷ lệ khả năng chi trả (Liquidity Coverage Ratio - LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (Net Stable Funding Ratio - NSFR).

Các quy định mới đặt trọng tâm lớn hơn vào khả năng ngân hàng duy trì đủ tài sản thanh khoản trong ngắn hạn và xây dựng nguồn vốn ổn định để tài trợ cho các tài sản có kỳ hạn dài hơn.

Mức giới hạn LDR 95% trong khuôn khổ mới gắn với giai đoạn ngân hàng bắt đầu áp dụng LCR/NSFR theo lộ trình hoặc cơ chế áp dụng sớm. Trong thời gian chuyển tiếp, các ngân hàng chưa bước vào khuôn khổ mới vẫn tiếp tục vận hành theo cơ chế hiện hành.

Theo đánh giá của EBC, điều đáng chú ý nằm ở sự khác biệt giữa dư địa quản trị bảng cân đối và nguồn vốn thực tế. Một ngân hàng có thể được trao thêm không gian để phân bổ tài sản và tín dụng nhưng các khoản vay mới vẫn phải được tài trợ bằng tiền gửi, phát hành trên thị trường vốn, vốn quốc tế hoặc các nguồn huy động khác.

“Dư địa pháp lý có thể giúp ngân hàng quản lý bảng cân đối linh hoạt hơn, nhưng nguồn vốn cho tín dụng vẫn phải được huy động từ thị trường. Vì vậy, khả năng mở rộng cho vay sẽ tiếp tục phụ thuộc vào chất lượng và độ ổn định của nguồn vốn đứng phía sau”, ông Rehman phân tích.

Về dài hạn, việc chuyển dần sang LCR và NSFR có thể giúp hệ thống ngân hàng quản trị thanh khoản theo hướng toàn diện hơn. Trọng tâm sẽ chuyển từ quy mô nguồn vốn sang cả khả năng đáp ứng nhu cầu thanh khoản ngắn hạn và mức độ phù hợp giữa kỳ hạn tài sản với kỳ hạn nguồn vốn. Điều này đặc biệt quan trọng khi phần lớn tiền gửi trong hệ thống có kỳ hạn ngắn, trong khi nhu cầu vốn của doanh nghiệp và nền kinh tế ngày càng kéo dài hơn.

Lạm phát và tỷ giá sẽ quyết định mức độ truyền dẫn của lãi suất

Bài toán giảm lãi suất diễn ra trong bối cảnh áp lực giá vẫn đáng chú ý. Tháng 10, CPI tăng hơn 5% so với cùng kỳ năm trước trong khi lạm phát bình quân 10 tháng tăng 4,57% và lạm phát cơ bản ở mức 4,24%. Trong bối cảnh này, dư địa giảm chi phí vốn cần được cân đối cùng mục tiêu kiểm soát giá cả, duy trì thanh khoản và ổn định tỷ giá.

Cuối tháng 10, lãi suất VND ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng vẫn cao hơn lãi suất USD tương ứng, trong khi chỉ số giá USD trong nước tháng 10 giảm so với tháng trước. Còn đối với thị trường ngoại hối, tác động của lãi suất cần được nhìn trong một bức tranh rộng hơn. Tỷ giá chịu ảnh hưởng đồng thời từ chênh lệch lãi suất VND/USD, dòng vốn FDI, xuất khẩu, đầu tư gián tiếp, thanh khoản trong nước và diễn biến của đồng USD quốc tế.

Theo EBC, việc giảm lãi suất cần được cân bằng với ổn định tỷ giá. Chi phí vốn thấp hơn sẽ hỗ trợ doanh nghiệp, nhưng chênh lệch lãi suất giữa VND và USD cũng cần duy trì ở mức phù hợp để giữ sức hấp dẫn của VND và hạn chế áp lực lên thị trường ngoại hối.

Nếu tiền gửi tiếp tục tăng ổn định, thanh khoản liên ngân hàng hạ nhiệt và lạm phát được kiểm soát, dư địa giảm chi phí cho vay sẽ thuận lợi hơn. Ngược lại, khi lãi suất huy động giảm nhanh trong khi tín dụng tiếp tục tăng mạnh, các ngân hàng có thể phải bổ sung nguồn vốn từ những kênh có chi phí cao hơn. Khi đó, mức giảm mà doanh nghiệp thực sự nhận được có thể nhỏ hơn mức điều chỉnh trên bảng niêm yết.

Với doanh nghiệp, điều quan trọng là chi phí vốn thực tế

Từ góc độ doanh nghiệp, hiệu quả của chính sách giảm lãi suất cuối năm sẽ thể hiện rõ nhất ở chi phí vay thực tế và khả năng tiếp cận tín dụng.

Lãi suất cho vay bình quân đối với các khoản vay VND mới và hiện hữu trong tháng 9 vẫn nằm trong khoảng 8,4 - 10,9%/năm trong khi các khoản vay ngắn hạn dành cho một số lĩnh vực ưu tiên có mức bình quân thấp hơn đáng kể. Khoảng cách này phản ánh sự khác biệt về hồ sơ tín dụng, tài sản bảo đảm, kỳ hạn, ngành nghề và mức độ rủi ro của từng doanh nghiệp.

Vì vậy, tác động thực tế của đợt giảm lãi suất sẽ rõ hơn khi mức giảm lan từ các chương trình ưu đãi sang mặt bằng chi phí vốn mà những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi có thể tiếp cận.

Ông Rehman phân tích: “Mục tiêu chính sách là rõ ràng: chi phí vay thấp hơn có thể hỗ trợ sản xuất, đầu tư và tăng trưởng vào cuối năm. Vấn đề nằm ở mức độ giảm lãi suất huy động có thể truyền sang người đi vay trong khi nhu cầu tín dụng vẫn cao”.

“Nếu huy động tiền gửi duy trì ổn định, thanh khoản liên ngân hàng ở mức bình thường và lạm phát được kiểm soát, mặt bằng lãi suất thấp hơn sẽ có nền tảng vững chắc hơn. Nếu các yếu tố này diễn biến lệch pha, lãi suất niêm yết có thể giảm nhanh hơn chi phí vốn thực tế của hệ thống”.

Từ nay đến cuối năm, chuyên gia từ EBC cho rằng thị trường nên theo dõi một số chỉ báo chính, bao gồm mức giảm thực tế của lãi suất tiền gửi mới từ 6 tháng trở lên; tốc độ tăng tín dụng so với huy động; diễn biến lãi suất liên ngân hàng và hoạt động bơm hút tiền của NHNN; mức lãi suất cho vay mà doanh nghiệp thực sự tiếp cận; cùng với CPI, lạm phát cơ bản và diễn biến tỷ giá.

Câu chuyện lãi suất cuối năm vì vậy sẽ được quyết định bởi khả năng hệ thống ngân hàng duy trì tín dụng rẻ hơn trên một nền tảng vốn đủ ổn định thay vì chỉ bởi mức giảm của lãi suất niêm yết.

Mai Anh /Nhà Quản Trị