Lợi nhuận quý I cao kỷ lục, làn sóng IPO công ty con dồn dập nhưng lạm phát và lãi suất lại đang tạo ra 'gọng kìm' siết chặt sức mua. Ngành bán lẻ 2026 đang đứng trước phép thử bản lĩnh thực sự.
Các doanh nghiệp bán lẻ đang ghi nhận đà tăng trưởng mạnh mẽ, song phía trước cũng không ít thách thức, nhất là nguy cơ từ lạm phát.
Ở chiều tích cực, doanh thu tiêu dùng trong tháng 3-4/2026 hồi phục mạnh mẽ. Các doanh nghiệp niêm yết đầu ngành như Thế Giới Di Động (MWG), FPT Retail (FRT), Phú Nhuận Jewelry (PNJ) hay Digiworld (DGW), đều đồng loạt báo lãi lớn. Doanh thu tăng từ 30%- 50%, đặc biệt lợi nhuận có nơi tăng trưởng trên 70%. Đây là những con số "biết nói", vượt xa kỳ vọng ban đầu của các tổ chức phân tích.
Mặt khác, một "cơn gió ngược" đang thổi tới là lạm phát. Chỉ số CPI tháng 4 tăng 5,5% so với cùng kỳ, tạo áp lực lên tâm lý người tiêu dùng. Theo ông Đào Minh Châu, Phó giám đốc Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư thuộc Chứng khoán SSI, lạm phát không chỉ ảnh hưởng đến sức mua thực tế mà còn "bào mòn" thu nhập khả dụng.
Vì sao ngành bán lẻ vẫn là “trụ cột” ?
Tại chương trình "Cafe cùng Chứng" với chủ đề: "Tìm kiếm động lực ngành bán lẻ nửa cuối năm 2026", diễn ra mới đây, ông Đào Minh Châu vẫn giữ cái nhìn lạc quan dài hạn đối với nhóm ngành này. Có ba lý do chính được chuyên gia này đưa ra để bảo vệ quan điểm bán lẻ là "trụ cột" của nền kinh tế.
Thứ nhất là trợ lực từ chính sách và mục tiêu vĩ mô. Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai chữ số cho giai đoạn 2026 - 2030 với kỳ vọng thu nhập bình quân đầu người đạt 8.500 USD vào năm 2030. Để đạt được con số này, lĩnh vực tiêu dùng, vốn chiếm trên 60% GDP, phải là trụ cột chính.
"Các chính sách giảm thuế VAT kéo dài và điều chỉnh biểu thuế thu nhập cá nhân đã bắt đầu thẩm thấu, tạo ra cú hích trực tiếp cho sức mua", ông Châu đánh giá.
Thứ hai là hiệu ứng "cảm giác giàu có" từ bất động sản. Một điểm thú vị được chuyên gia SSI Research chỉ ra là sự hồi phục mạnh mẽ của giá bất động sản tại các đô thị lớn trong hai năm qua, trong đó tại Hà Nội tăng 80% - 100%, TP.HCM tăng 50% - 70% ở phân khúc chung cư. Điều này khiến những người sở hữu tài sản tại đây có xu hướng chi tiêu mạnh tay hơn.
Số liệu thực tế minh chứng, trong khi tiêu dùng cả nước tăng 9,2% năm 2025, thì TP.HCM và Hà Nội lần lượt đạt mức 15,5% và 12,8%.
Theo SSI Research, MWG là lựa chọn nổi bật nhờ dư địa cải thiện biên lợi nhuận ròng rất lớn. Ảnh: Hoàng Anh
Lý do thứ ba và cũng là yếu tố quan trọng nhất, là cuộc chiến chiếm lĩnh thị phần. Các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại đang hưởng lợi lớn khi Chính phủ thắt chặt kiểm soát hóa đơn, thuế từ các hộ kinh doanh cá thể và chống hàng giả trên thương mại điện tử. Theo Euromonitor, thị phần kênh siêu thị hiện đại đã tăng khoảng 2–3% chỉ trong 2 năm qua, giúp các doanh nghiệp niêm yết, vốn là những "tay chơi" đầu ngành, tăng trưởng vượt xa mức trung bình của thị trường.
Trên thực tế, kết quả kinh doanh quý I/2026 của các "ông lớn" như Thế Giới Di Động (MWG), FRT, PNJ hay Digiworld (DGW) khiến giới đầu tư ngỡ ngàng. Theo ông Châu, mức tăng trưởng đột biến của nhóm bán lẻ không đến từ một yếu tố đơn lẻ, mà là kết quả cộng hưởng của nhiều động lực cùng lúc.
Với ngành điện tử, thị trường đang hưởng lợi từ chu kỳ thay mới thiết bị tích hợp AI, trong khi giá linh kiện, đặc biệt là RAM, tăng trở lại, qua đó giúp doanh nghiệp cải thiện đáng kể biên lợi nhuận.
Ở mảng trang sức, PNJ tận dụng hiệu quả đà tăng mạnh của giá vàng trong quý I, đồng thời hưởng lợi từ lượng hàng tồn kho được tích lũy ở vùng giá thấp trước đó.
Một động lực quan trọng khác là cuộc đua giành thị phần. Dù mức tăng tiêu dùng thực tế, sau khi loại trừ yếu tố giá, chỉ quanh 7% và vẫn chưa trở lại ngưỡng 9% của giai đoạn trước dịch, các doanh nghiệp đầu ngành vẫn gom phần lớn tăng trưởng nhờ sự thu hẹp và thoái lui của nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nói cách khác, miếng bánh thị trường chưa lớn hơn đáng kể, nhưng phần chia đang nghiêng mạnh về tay các "ông lớn".
Dù vậy, niềm vui từ lợi nhuận quý I đang bị phủ bóng bởi áp lực lạm phát. CPI tăng cao không chỉ làm mỏng túi tiền người tiêu dùng, mà còn buộc chính sách tiền tệ thận trọng hơn. Bởi lẽ, nếu lãi suất duy trì ở mức cao, người dân sẽ ưu tiên tiết kiệm, trong khi chi phí vay mua nhà và vay tiêu dùng tăng lên, trực tiếp kìm hãm sức mua. Đây chính là yếu tố "sống còn" của ngành bán lẻ.
Tuy nhiên, ngành này vẫn có “độ lì” nhất định. Theo ông Châu, với mô hình B2C (bán lẻ đến người tiêu dùng), các doanh nghiệp đầu ngành có khả năng chuyển một phần chi phí đầu vào sang giá bán tốt hơn nhiều ngành sản xuất khác, qua đó giữ biên lợi nhuận và sức chống chịu tốt hơn trong giai đoạn khó khăn.
Khách mua vàng tại PNJ. Ảnh: Quốc Hải
Ông Hồ Hữu Tuấn Hiếu, chuyên gia chiến lược đầu tư Chứng khoán SSI cho rằng, ngoài yếu tố nội tại, nhóm bán lẻ còn được tiếp sức bởi những động lực mang tính chu kỳ và sức hút thị trường. Nửa cuối năm 2026 được kỳ vọng sẽ đón thêm nhiều “gương mặt lớn” lên sàn hoặc IPO như CP Việt Nam, Điện Máy Xanh, Highlands Coffee và Golden Gate.
Nếu thành hiện thực, làn sóng này không chỉ giúp giải bài toán “thiếu hàng” trên thị trường chứng khoán, mà còn thu hút mạnh dòng tiền vào nhóm tiêu dùng - bán lẻ, nhóm ngành vốn luôn hấp dẫn khi kinh tế phục hồi.
Áp lực chi phí đẩy đang quay trở lại
Sau giai đoạn tương đối ổn định, áp lực lạm phát đang có dấu hiệu nóng dần lên khi hàng loạt yếu tố chi phí đầu vào đồng loạt tăng tốc trong tháng 4/2026.
Thực tế, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 tăng 0,84% so với tháng trước, tăng 5,46% so với cùng kỳ năm trước và tăng 3,31% so với đầu năm. Trong khi đó, lạm phát cơ bản cũng tăng 3,89% so với cùng kỳ, cho thấy áp lực giá không còn chỉ mang tính thời điểm mà đang lan rộng vào cấu trúc nền kinh tế.
Theo một báo cáo mới đây của Chứng khoán Vietcombank (VCBS), động lực chính kéo CPI đi lên đến từ nhóm năng lượng và dịch vụ thiết yếu. Giá gas trong nước tiếp tục tăng theo diễn biến leo thang của giá nhiên liệu toàn cầu. Cùng lúc, chi phí ăn uống ngoài gia đình và vật liệu xây dựng đồng loạt nhích lên do giá nguyên liệu đầu vào và logistics tăng mạnh.
Điều đáng chú ý, theo VCBS, là lạm phát hiện nay không còn đơn thuần xuất phát từ nhu cầu tiêu dùng phục hồi, mà đang mang đậm tính chất “chi phí đẩy”, dạng lạm phát nguy hiểm hơn đối với nền kinh tế.
Áp lực này, theo VCBS, đang hình thành từ nhiều lớp sóng cộng hưởng.
Đầu tiên là rủi ro lạm phát nhập khẩu. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là trạng thái đối đầu kéo dài giữa Mỹ và Iran, đang khiến giá dầu thế giới neo ở vùng cao. Trong bối cảnh đồng USD duy trì sức mạnh, Việt Nam đứng trước áp lực nhập khẩu lạm phát trực tiếp thông qua năng lượng và hàng hóa cơ bản.
Song song đó, chi phí sản xuất công nghiệp đang tăng với tốc độ mạnh nhất kể từ tháng 4/2011. Giá nguyên vật liệu, vận chuyển và logistics leo thang buộc doanh nghiệp phải từng bước chuyển phần chi phí này vào giá bán cuối cùng.
Điều này đồng nghĩa áp lực lạm phát có thể tiếp tục “thẩm thấu” vào nền kinh tế trong các quý tới.
Một điểm đáng lo khác nằm ở nhóm lương thực, thực phẩm - nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong rổ CPI và tác động trực tiếp tới đời sống người dân. Dự báo giá thực phẩm có thể tiếp tục duy trì ở vùng cao trong các tháng tới, tạo áp lực thường trực lên chi tiêu hộ gia đình, đặc biệt với nhóm thu nhập trung bình và thấp.
Trong khi đó, dư địa điều hành chính sách tiền tệ đang dần thu hẹp. Chênh lệch lãi suất giữa VND và USD ở mức thấp có thể kích hoạt tâm lý nắm giữ ngoại tệ, gây áp lực lên tỷ giá trong ngắn hạn.
"Khi tỷ giá tăng, chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào cũng bị đẩy lên, tạo thêm một vòng xoáy chi phí mới cho doanh nghiệp sản xuất", VCBS cảnh báo.
Theo dự báo của VCBS, lạm phát năm 2026 có thể dao động quanh ngưỡng 4,5% - 5% với mức bình quân cả năm ước khoảng 4,48% - 4,93%, tiệm cận ngưỡng mục tiêu kiểm soát. Để giảm bớt tác động lan truyền từ giá năng lượng toàn cầu, Chính phủ đã triển khai hàng loạt biện pháp bình ổn như bổ sung 8.000 tỷ đồng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu, đồng thời kéo dài các chính sách miễn, giảm thuế đối với xăng dầu và thuế GTGT đến hết ngày 30/6/2026.
Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng các biện pháp tài khóa hiện chủ yếu giúp “hãm tốc” lạm phát trong ngắn hạn, thay vì triệt tiêu áp lực gốc. Nếu căng thẳng địa chính trị toàn cầu tiếp tục kéo dài và giá năng lượng chưa hạ nhiệt, mục tiêu kiểm soát CPI trong những tháng cuối năm sẽ đối mặt với thách thức rất lớn.
Nói cách khác, bài toán lạm phát của năm 2026 không còn chỉ là câu chuyện giá cả trong nước, mà đã gắn chặt với những biến động địa chính trị và chu kỳ chi phí toàn cầu.
Dù đối mặt với nhiều áp lực, ông Hiếu cho rằng, bản thân ngành bán lẻ cũng đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc và nâng hiệu quả, với hai mô hình tăng trưởng rõ nét.
Thứ nhất là nhóm doanh nghiệp đang tăng tốc mở rộng quy mô, chạy đua chiếm thị phần như WinMart thuộc Masan Group hay Bách Hóa Xanh của Thế Giới Di Động. Đây là những doanh nghiệp chấp nhận hy sinh một phần biên lợi nhuận ngắn hạn để đổi lấy vị thế dẫn đầu dài hạn.
Thứ hai là nhóm đã đi qua giai đoạn mở rộng nóng và bắt đầu bước vào mùa gặt lợi nhuận, tiêu biểu như Nhà thuốc Long Châu thuộc FPT Retail. Khi mạng lưới đủ lớn, hiệu quả vận hành cải thiện nhanh và lợi nhuận tăng tốc mạnh hơn doanh thu.
Từ đó, vị chuyên gia dự báo, dù các quý tới ngành bán lẻ có thể chịu sức ép từ lạm phát, mức tăng trưởng lợi nhuận 20%-30% vẫn là kịch bản khả thi đối với các doanh nghiệp đầu ngành.
Quốc Hải /Nhà Quản Trị