Sau giai đoạn biến động mạnh của năm 2025, ngành sầu riêng Việt Nam đang cho thấy đà phục hồi ấn tượng với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao tại nhiều thị trường lớn. Không chỉ gia tăng sản lượng, ngành hàng tỷ USD này còn bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng khi tập trung nhiều hơn vào chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu và phát triển bền vững nhằm nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.
Từ “tăng trưởng nóng” sang cuộc đua chất lượng
Những tháng đầu năm 2026, không khí thu hoạch sầu riêng tại các vùng trồng sầu riêng lớn như Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Từ Đồng Tháp, Vĩnh Long, Đồng Nai đến Lâm Đồng, các vùng trồng lớn đồng loạt vào vụ. Xe container nối dài hướng về cửa khẩu và cảng biển, trong khi các nhà máy đóng gói, kho lạnh và trung tâm logistics hoạt động liên tục để phục vụ xuất khẩu.
Khác với tâm thế dè dặt của năm trước, năm nay thị trường sầu riêng đang bước vào một giai đoạn mới, nơi câu chuyện không còn chỉ xoay quanh sản lượng, mà là chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và giá trị thương mại dài hạn.
Theo số liệu từ cơ quan hải quan, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam trong quý 1/2026 tăng tới 230% so với cùng kỳ năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng giá trị lên tới 398%. Đáng chú ý, không chỉ thị trường truyền thống tăng mạnh, nhiều thị trường khó tính cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Xuất khẩu sang Mỹ tăng hơn 107%, Hàn Quốc tăng gần 262%, Australia tăng hơn 40% và Nhật Bản tăng gần 12%.
Những con số này cho thấy ngành sầu riêng Việt Nam không còn phụ thuộc hoàn toàn vào lợi thế sản lượng hay giá rẻ, mà đang từng bước nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế.
Trong quý 1/2026, tổng khối lượng sầu riêng xuất khẩu đạt trên 80.000 tấn, trong đó sầu riêng tươi chiếm khoảng 68.500 tấn và sầu riêng đông lạnh đạt gần 11.600 tấn.
Đặc biệt, tốc độ tăng giá trị đang cao hơn tốc độ tăng sản lượng. Đây được xem là tín hiệu rõ ràng cho thấy ngành hàng đang chuyển từ mô hình phát triển dựa vào số lượng sang tập trung vào chất lượng và giá trị gia tăng.
Một trong những điểm sáng lớn nhất của ngành sầu riêng đầu năm nay là sự bứt phá mạnh mẽ của sầu riêng đông lạnh. Nếu năm 2024, xuất khẩu sầu riêng đông lạnh mới chỉ đạt hơn 4.600 tấn thì sang năm 2025 đã tăng vọt lên hơn 91.000 tấn, tức tăng gần 20 lần. Xu hướng này tiếp tục được duy trì trong năm 2026.
Trong quý đầu năm, giá xuất khẩu bình quân của sầu riêng đông lạnh đạt khoảng 4.302 USD/tấn, tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn khoảng 18-22% so với sầu riêng tươi.
Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang dần chuyển dịch sang những phân khúc có giá trị cao hơn thay vì chỉ tập trung xuất khẩu trái tươi như trước đây.
“Chất lượng” trở thành từ khóa trung tâm
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nếu như trước đây mở rộng diện tích và tăng sản lượng là ưu tiên hàng đầu thì hiện nay “chất lượng” đã trở thành từ khóa trung tâm của toàn ngành sầu riêng.
Tại nhiều địa phương, nông dân bắt đầu thay đổi tập quán canh tác, chú trọng ghi chép nhật ký sản xuất, sử dụng phân bón hợp lý, kiểm soát tồn dư hóa chất và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật phục vụ xuất khẩu.
Song song với đó, hệ thống mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói ngày càng được hoàn thiện, trở thành “tấm hộ chiếu” giúp nông sản Việt Nam tăng tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc trên thị trường quốc tế.
Các doanh nghiệp cũng đẩy mạnh đầu tư vào kho lạnh, dây chuyền cấp đông, hệ thống quản lý chất lượng và chuyển đổi số chuỗi cung ứng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
Không dừng ở đó, ngành hàng sầu riêng đang từng bước hướng tới mô hình sản xuất bền vững hơn thông qua các giải pháp cải tạo đất, giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, tối ưu chi phí đầu vào nhưng vẫn bảo đảm năng suất.
Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để ngành nông nghiệp tham gia thị trường tín chỉ carbon trong tương lai, mở ra thêm nguồn giá trị mới từ chính hoạt động sản xuất giảm phát thải.
Sẵn sàng chinh phục thị trường tỷ dân
Một nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi của ngành sầu riêng là việc hoàn thiện khung pháp lý trong quản lý xuất khẩu.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Nghị định 38/2025/NĐ-CP đã phân cấp rõ vai trò giữa Trung ương, địa phương và phía nước nhập khẩu trong quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Các quy định về thời gian xử lý hồ sơ, tạm dừng hoặc thu hồi mã số vùng trồng đều được quy chuẩn hóa, giúp hoạt động quản lý minh bạch và hiệu quả hơn.
Hiện cơ quan chức năng cũng đang hoàn thiện nghị định xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến quản lý mã số vùng trồng nhằm siết chặt kỷ cương trong toàn chuỗi sản xuất phục vụ xuất khẩu.
Đáng chú ý, theo bà Hương, sầu riêng Việt Nam đã chính thức tìm được đường vào thị trường Ấn Độ. Dự kiến trong tháng 7 tới, phía Ấn Độ sẽ hoàn tất các thủ tục cần thiết để cho phép nhập khẩu sầu riêng từ Việt Nam.
Đây được xem là tín hiệu đặc biệt tích cực với ngành hàng sầu riêng bởi Ấn Độ là thị trường tỷ dân lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc. Việc vượt qua các yêu cầu kỹ thuật để tiếp cận thị trường này cho thấy năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của sầu riêng Việt Nam đang từng bước được nâng cao. Theo đánh giá của lãnh đạo ngành nông nghiệp, dù cần thêm thời gian để người tiêu dùng Ấn Độ làm quen với hương vị sầu riêng Việt Nam, đây vẫn là thị trường đầy tiềm năng trong dài hạn.
Việc mở rộng thêm thị trường xuất khẩu sẽ giúp ngành hàng giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, đồng thời tạo dư địa tăng trưởng ổn định hơn trong tương lai. Từ một loại trái cây tiềm năng, sầu riêng đang dần trở thành biểu tượng cho quá trình chuyển mình của nông nghiệp Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp, bài bản và bền vững hơn.
Thành công của những tháng đầu năm 2026 không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng xuất khẩu, mà còn cho thấy tư duy phát triển của ngành nông nghiệp đang thay đổi rõ rệt: từ chạy theo sản lượng sang tập trung vào chất lượng, giá trị gia tăng và trách nhiệm môi trường.
Theo nhiều chuyên gia, đây chính là giai đoạn bản lề để ngành sầu riêng Việt Nam chuyển từ “tăng trưởng nóng” sang “tăng trưởng chất lượng”, xây dựng vị thế vững chắc hơn trên thị trường quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ sầu riêng trên thế giới tiếp tục gia tăng, cơ hội dành cho ngành hàng tỷ USD này vẫn còn rất lớn. Nhưng để giữ được đà tăng trưởng dài hạn, điều quan trọng nhất không còn là xuất khẩu bao nhiêu tấn, mà là Việt Nam có thể bán được bao nhiêu giá trị trong mỗi trái sầu riêng.
Hoài Anh /KTĐU