(Báo Quảng Ngãi) - Từ một nước từng gánh chịu nạn đói khủng khiếp năm 1945 với hơn 2 triệu người chết đói đến vị thế nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới là minh chứng cho đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng, Nhà nước và tinh thần lao động, sáng tạo của nhân dân ta. Đó cũng là hành trình kỳ diệu của hạt gạo Việt Nam, biểu tượng cho khát vọng vươn lên mãnh liệt của cả một dân tộc.
Từ nạn đói kinh hoàng năm 1945...
Chính sách vơ vét của phát xít Nhật và thực dân Pháp từ cuối năm 1944 đến đầu năm 1945 đã gây ra nạn đói hết sức nghiêm trọng ở nước ta, cướp đi sinh mạng của hơn 2 triệu người, bằng khoảng 1/10 dân số cả nước lúc bấy giờ.
Đây là một trong những ký ức đau buồn nhất trong lịch sử, là minh chứng không thể chối cãi cho tội ác của phát xít và thực dân đối với dân tộc ta.
Nông dân xã Nghĩa Hành thu hoạch lúa vụ đông xuân 2025 - 2026. Ảnh: QUÝ CẦU
Với diện tích tự nhiên hơn 14,8 nghìn kilômét vuông và địa hình đa dạng từ đồng bằng, miền núi đến hải đảo, Quảng Ngãi có điều kiện phát triển nhiều ngành hàng đặc trưng. Vì vậy, tỉnh định hướng khu vực phía tây tập trung phát triển dược liệu, cà phê, cây ăn quả, chăn nuôi và lâm nghiệp; khu vực phía đông ưu tiên phát triển lúa và thủy sản. Những sản phẩm chủ lực như tỏi Lý Sơn, quế Trà Bồng, sâm Ngọc Linh, cà phê, hồ tiêu, cao su được định hướng đầu tư chế biến sâu, nâng cao giá trị và hướng tới mục tiêu xuất khẩu.
Tỉnh cũng đặt ra những mục tiêu cụ thể đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng nông, lâm, thủy sản đạt 5 - 6%/năm; giá trị sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp tăng 3 - 4%/năm. Phấn đấu hình thành 8.000ha vùng trồng dược liệu tập trung, 5 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, 10 doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao và thu hút 1 - 2 doanh nghiệp quy mô lớn đầu tư chế biến.
Tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa diễn ra ngày 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra 6 vấn đề cấp bách, trong đó theo Người quan trọng nhất là “phát động phong trào tăng gia sản xuất để chống nạn đói”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Chúng ta giành được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét thì tự do, độc lập cũng không làm gì. Dân khí ít khiếu, nước khí kém, nạn đói kém là một kẻ địch nguy hiểm”. Từ đó, những phong trào như “Hũ gạo tiết kiệm”, “Nhịn ăn lập hũ gạo tình thương” được triển khai rộng khắp.
Qua những hạt gạo chắt chiu trong từng gia đình đến những chuyến xe bò quyên góp gạo trên đường phố, tinh thần “tương thân tương ái” đã được kết thành sức mạnh vật chất, góp phần đưa nhân dân vượt qua những ngày gian khó.
Từ nạn đói kinh hoàng năm 1945 ấy, bài học sâu sắc trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc mà mỗi thế hệ người Việt Nam sau này luôn ghi nhớ rằng, đảm bảo an ninh lương thực là vấn đề sống còn của dân tộc.
Không phải ngẫu nhiên mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã coi đói nghèo là một loại “giặc” nguy hiểm cần phải tiêu diệt cùng với “giặc dốt” và “giặc ngoại xâm”. Vì vậy, thúc đẩy phát triển sản xuất lương thực là nhiệm vụ chiến lược, mang tính sống còn đối với sự trường tồn và thịnh vượng của dân tộc.
... đến vị thế nước xuất khẩu gạo hàng đầu
Tháng 12/1986, tại Đại hội VI, Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo toàn diện công cuộc đổi mới đất nước. Nền kinh tế chuyển đổi từ cơ chế bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Nghị quyết 10 (khoán 10) chính thức trao quyền sử dụng đất và tự chủ sản xuất cho người nông dân, đem lại luồng gió mới thổi bùng ngọn lửa đam mê lao động của nông dân.
Cánh đồng lúa chín ở xã Mộ Đức. Ảnh: NGUYỄN ĐĂNG LÂM
Chỉ ít năm sau, từ một nước phải nhập khẩu lương thực và nhận cứu trợ, năm 1989, Việt Nam không chỉ đảm bảo an ninh lương thực trong nước mà còn ghi dấu ấn trên bản đồ xuất khẩu gạo thế giới với sản lượng hơn 1 triệu tấn, tạo tiền đề cho những bước nhảy vọt thần kỳ sau này.
Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu 8,06 triệu tấn gạo với kim ngạch đạt 4,1 tỷ USD, giữ vững vị trí nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới. Hạt gạo Việt Nam đã có một hành trình kỳ diệu, từ hạt gạo cứu đói mùa thu năm 1945 và những năm tháng chiến tranh đến khi có mặt tại hơn 150 quốc gia, vùng lãnh thổ trên toàn cầu và khẳng định thương hiệu khi liên tục lọt Top Gạo ngon nhất thế giới (ST24, ST25).
Trong dòng chảy chung của đất nước, Quảng Ngãi đang viết tiếp câu chuyện của mình bằng chuyển đổi tư duy, ứng dụng khoa học, công nghệ, phát triển nông nghiệp hàng hóa, xanh và bền vững.
Bước ra khỏi chiến tranh và gian khó, mục tiêu phát triển của Quảng Ngãi không chỉ xóa đói, giảm nghèo mà từng bước hướng đến nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Trong quá trình ấy, nông nghiệp được xác định là một trong những nền tảng để thúc đẩy kinh tế, nâng cao đời sống người dân.
Tỉnh từng bước định hướng, khuyến khích người dân chuyển đổi giống cây trồng, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, tổ chức lại sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Các giống lúa chất lượng cao như RVT, HT9, Nàng hoa 9, ST24, ST25 được đưa vào gieo trồng. Cùng với đó là các giống bắp mới như nếp nù, VN2, VN6, CP989, CP999, C919, LVN61 và giống sắn năng suất cao KM140, KM97 cũng được người nông dân trồng thay thế các giống cũ.
Từ những thửa ruộng nhỏ lẻ, nhiều vùng sản xuất tập trung từng bước hình thành. Những vùng đất như Mộ Đức, Nghĩa Hành, Tư Nghĩa, Đoàn Kết, Đăk Tô, Đăk Hà... ngày càng phát huy lợi thế, trở thành những “vựa lương thực” lớn của tỉnh. Đặc biệt, một thay đổi đáng chú ý là tư duy khai thác đất đai của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.
Được tuyên truyền, vận động và hướng dẫn, đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã Tu Mơ Rông, Ngọc Linh, Kon Plông trước đây chỉ sản xuất lúa một vụ nay đã chuyển đổi gần 3.300ha sang sản xuất hai vụ ổn định, giúp nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.
Phát triển kinh tế nông nghiệp
Bước sang giai đoạn mới, phát triển nông nghiệp không chỉ là đảm bảo an ninh lương thực, mà phải tạo ra giá trị cao hơn trên mỗi đơn vị diện tích, giúp nông dân làm giàu và bảo vệ môi trường.
Tỉnh ủy Quảng Ngãi đã ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 20/7/2026 về phát triển nông nghiệp hàng hóa đi vào chiều sâu và bền vững, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết 11 xác định rõ chuyển mạnh từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”.
Trong đó, doanh nghiệp là hạt nhân dẫn dắt chuỗi giá trị, hợp tác xã là nền tảng tổ chức sản xuất và nông dân là chủ thể. Phát triển sản xuất theo hướng nhu cầu của thị trường gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Đối với nhiệm vụ đảm bảo an ninh lương thực, mục tiêu sản lượng lúa ổn định 300 - 350 nghìn tấn/năm là một chỉ tiêu quan trọng. Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng lương thực trên địa bàn tỉnh ước đạt gần 314 nghìn tấn, đạt 50% kế hoạch năm, tăng 3% so với cùng kỳ.
Tỉnh đồng thời đặt mục tiêu công nhận thêm 300 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, cấp thêm 30 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Đây là những bước đi nhằm đưa sản phẩm từ đồng ruộng đến thị trường bằng một chuỗi giá trị hoàn chỉnh hơn.
Cùng với đó, đẩy mạnh tái cơ cấu theo mô hình nông - lâm - ngư kết hợp; nông nghiệp công nghệ cao chiếm 30% giá trị sản xuất; cơ giới hóa đạt 70 - 80%; phát triển các giống cây chịu hạn, chịu mặn và đưa chuyển đổi số trở thành trụ cột trong quản lý, sản xuất, tiêu thụ.
Từ phải diệt “giặc đói” đến đủ ăn, từ đủ ăn đến ăn ngon và thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu là hành trình vươn lên đầy tự hào của dân tộc Việt Nam. Với Quảng Ngãi, hành trình ấy đang được tiếp nối bằng quyết tâm đổi mới tư duy, khai thác tốt hơn tiềm năng vùng miền, phát triển nông nghiệp hàng hóa, đẩy mạnh chế biến, mở rộng thị trường, ứng dụng khoa học, công nghệ, góp phần mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân.
PHÚC NGUYÊN /Báo Quảng Ngãi
Nguồn: https://baoquangngai.vn/hanh-trinh-cua-hat-gao-viet-nam-4067427.html - 30/08/2026 22:38