Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, tiêu chuẩn đã trở thành một trong những yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và quốc gia. Từ sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại cho tới dịch vụ, tiêu chuẩn đóng vai trò định hướng, tạo sự thống nhất và bảo đảm chất lượng cho các hoạt động kinh tế - xã hội.Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, tiêu chuẩn đã trở thành một trong những yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và quốc gia. Từ sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại cho tới dịch vụ, tiêu chuẩn đóng vai trò định hướng, tạo sự thống nhất và bảo đảm chất lượng cho các hoạt động kinh tế - xã hội.
Áp dụng tiêu chuẩn quản lý tiên tiến giúp doanh nghiệp xây dựng quy trình sản xuất khoa học, kiểm soát rủi ro, hạn chế sai lỗi và tiết kiệm chi phí. (Ảnh minh họa)
Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (năm 2025), tiêu chuẩn là quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý dùng làm chuẩn để phân loại, đánh giá sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ, quá trình, môi trường và các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế - xã hội. Tiêu chuẩn do cơ quan, tổ chức, đơn vị công bố dưới dạng văn bản để tự nguyện áp dụng.
Vai trò đầu tiên và rõ nét nhất của tiêu chuẩn là nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng tiêu chuẩn quản lý tiên tiến giúp doanh nghiệp xây dựng quy trình sản xuất khoa học, kiểm soát rủi ro, hạn chế sai lỗi và tiết kiệm chi phí vận hành. Các tiêu chuẩn như ISO 9001 về hệ thống quản lý chất lượng hay ISO 14001 về quản lý môi trường đã được nhiều doanh nghiệp trên thế giới áp dụng để cải thiện hiệu quả hoạt động, nâng cao uy tín thương hiệu và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Mặt khác, tiêu chuẩn còn giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế. Hiện nay, nhiều thị trường lớn như EU, Mỹ hay Nhật Bản đều áp dụng hệ thống tiêu chuẩn nghiêm ngặt đối với hàng hóa nhập khẩu, đặc biệt trong các lĩnh vực thực phẩm, điện tử, dệt may hay nông sản. Nếu không đáp ứng yêu cầu này, sản phẩm rất khó tiếp cận thị trường hoặc phải đối mặt với nguy cơ bị trả hàng, thu hồi. Vì vậy, việc chủ động áp dụng tiêu chuẩn quốc tế chính là “tấm vé thông hành” giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Không chỉ hỗ trợ hoạt động thương mại, tiêu chuẩn còn là động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Khi áp dụng các tiêu chuẩn hiện đại, doanh nghiệp buộc phải cải tiến quy trình, đầu tư công nghệ và nâng cao trình độ quản trị để đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Điều này tạo ra áp lực tích cực giúp doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả sản xuất và thích ứng nhanh với xu hướng phát triển mới. Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế xanh và phát triển bền vững trở thành xu hướng toàn cầu, nhiều tiêu chuẩn liên quan đến tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải carbon, quản lý môi trường hay truy xuất nguồn gốc đang ngày càng được quan tâm.
Tiêu chuẩn còn góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và môi trường sống. Các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, chất lượng hàng hóa, an toàn lao động hay bảo vệ môi trường giúp kiểm soát tốt hơn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Nhờ có hệ thống tiêu chuẩn rõ ràng, người tiêu dùng có thêm cơ sở lựa chọn sản phẩm an toàn, chất lượng, trong khi doanh nghiệp cũng nâng cao ý thức trách nhiệm đối với xã hội và môi trường.
Đối với quản lý nhà nước, tiêu chuẩn hóa trở thành công cụ quan trọng để Nhà nước quản lý chất lượng sản phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường. Thông qua việc ban hành và hài hòa tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) với các tiêu chuẩn quốc tế như ISO, IEC hay Codex, Việt Nam từng bước hội nhập sâu rộng với hệ thống thương mại toàn cầu. Việc hài hòa tiêu chuẩn không chỉ giúp giảm khác biệt kỹ thuật giữa Việt Nam và các nước mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Thời gian qua, Việt Nam đang đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Nhiều tiêu chuẩn liên quan đến trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, an toàn thông tin, kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh hay truy xuất nguồn gốc đã được ban hành và áp dụng. Đây là bước đi quan trọng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế bền vững.
Nhìn chung, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc coi trọng và đẩy mạnh hoạt động tiêu chuẩn hóa sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và phát triển bền vững. Đồng thời, đây cũng là con đường quan trọng để Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và hướng tới một nền kinh tế hiện đại, xanh và bền vững hơn.
Thanh Tùng /Chất lượng Việt Nam