Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có công văn số 1153/BNNMT-QLĐĐ gửi các tỉnh, thành phố về việc triển khai Nghị định số 49/2026/NĐ-CP, đề nghị sớm ban hành quy định về trình tự, thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai đảm bảo nguyên tắc, yêu cầu, điều kiện, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, người có thẩm quyền, thời gian thực hiện, thành phần hồ sơ, đối tượng áp dụng thủ tục.
Cùng với công văn này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường(BNNMT) cũng gửi kèm các phụ lục quy định về thủ tục hành chính đất đai. Đây là danh mục đã được rà soát, hoàn thiện trong quá trình soạn thảo Nghị định 49/2026/NĐ-CP, nhằm giúp các tỉnh, thành phố có cơ sở tham khảo và triển khai thực hiện một cách đồng bộ.
Trước đây, theo hướng dẫn của pháp luật về đất đai (tại điểm c khoản 1 mục I nội dung B Phần V Phụ lục I Nghị định 151/2025/NĐ-CP), người dân thực hiện thủ tục hành chính (TTHC) xin cấp GCNQSDĐ lần đầu đối với đất có nguồn gốc nhận thừa kế phải cung cấp “giấy tờ về việc nhận thừa kế quyền sử dụng đất” theo quy định của pháp luật về dân sự, tuy nhiên lại chưa có hướng dẫn cụ thể về việc xác lập loại giấy tờ này.
Khi người sử dụng đất nộp hồ sơ, các cơ quan tiếp nhận TTHC thường yêu cầu phải có văn bản về thừa kế được công chứng, chứng thực. Trong khi đó, do không có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất nên các tổ chức hành nghề công chứng đều từ chối thực hiện bởi pháp luật về công chứng, chứng thực không cho phép. Tình trạng này khiến người sử dụng đất rơi vào vòng luẩn quẩn và gặp vô vàn khó khăn, bức xúc khi muốn thực hiện quyền đối với tài sản của mình.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có công văn số 1153/BNNMT-QLĐĐ gửi UBND, HĐND các tỉnh, thành phố về việc triển khai Nghị định số 49/2026/NĐ-CP
Về thành phần “giấy tờ nhận thừa kế quyền sử dụng đất”, Phụ lục II đính kèm Công văn số 1153/BNNMT-QLĐĐ của BNNMT vừa đưa ra đã có hướng dẫn bổ sung, theo đó loại giấy tờ này được xác định cụ thể là: “Văn bản cam kết của người nhận thừa kế” hoặc “Văn bản thỏa thuận giữa các đồng thừa kế”. Đáng chú ý, phụ lục sửa đổi có quy định rõ người dân không bắt buộc phải công chứng, chứng thực các văn bản này (trừ khi có nhu cầu), mà người lập văn bản chỉ phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của nội dung cam kết.
Việc không yêu cầu công chứng, chứng thực bắt buộc đối với văn bản thừa kế khi cấp “sổ đỏ” lần đầu được đánh giá là bước đột phá, bám sát thực tiễn đời sống, tôn trọng quyền tự khai, tự thỏa thuận và tự chịu trách nhiệm của người sử dụng đất. Quy định này không chỉ tiết giảm tối đa thời gian, chi phí cho người dân mà còn “cởi trói” cho các cơ quan quản lý đất đai địa phương trong khâu tiếp nhận và xử lý hồ sơ. Đây chính là “chìa khóa” quan trọng để khơi thông tiến độ cấp GCNQSDĐ trên cả nước, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân đối với tài sản thừa kế.
Mới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hải Phòng đã có Công văn số 651/SNNMT-VPĐKĐĐ về việc giải quyết kiến nghị của người dân gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế trong lĩnh vực đất đai, đề nghị UBND thành phố giao Sở Tư pháp chủ trì, hướng dẫn nghiệp vụ.
Văn bản này có nêu quan điểm: “Theo quy định của pháp luật, trường hợp người sử dụng đất đã chết để lại quyền sử dụng đất chưa được cấp GCN thì quyền sử dụng đất đó vẫn được xem là di sản thừa kế…”, theo đó cho rằng, trước khi thực hiện đăng ký cấp GCNQSDĐ lần đầu, người sử dụng đất phải hoàn thành thủ tục xác lập quyền thừa kế.
Liên quan đến những rào cản khi xác lập quyền thừa kế cho đất chưa có “sổ đỏ”, Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi chuyên sâu với Luật sư Đoàn Tăng Hải (Đoàn Luật sư Tp. Hà Nội – Trưởng Chi nhánh tại Hải Phòng Công ty Luật TNHH Hoa Nhật Minh).
Mời độc giả theo dõi chi tiết nội dung cuộc phỏng vấn tại đây: Xem bài viết
Phạm Duy /Nhà báo và Công luận