Vượt 92 USD khi eo biển Hormuz tê liệt, giá dầu WTI dự báo chạm ngưỡng 120 USD - mức kích hoạt suy thoái kinh tế toàn cầu.
Giá dầu từ lâu đã nổi tiếng là khó dự báo. Thị trường này có lịch sử dài khiến bất kỳ ai tỏ ra quá tự tin đều dễ rơi vào thế bị động, bởi các yếu tố chi phối luôn phức tạp và biến động khó lường.
Hình minh họa giá dầu tăng. Ảnh: Business Day
Cuối năm 2025, nhiều tổ chức dự báo lớn nhận định thị trường dầu sẽ dư cung trong năm 2026.
Một số ngân hàng và cơ quan phân tích kỳ vọng nguồn cung toàn cầu vượt nhu cầu vài triệu thùng mỗi ngày. Một số đánh giá, trong đó có dự báo của JPMorgan Chase, cho rằng giá dầu Brent có thể giảm về vùng 60 USD mỗi thùng vào giữa năm 2026.
Tuy nhiên, diễn biến thực tế đã thay đổi rất nhanh.
Sau một tuần căng thẳng leo thang tại Trung Đông và hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz gần như bị tê liệt, giá dầu West Texas Intermediate đã tăng lên trên 92 USD mỗi thùng. Đây là mức cao nhất kể từ đợt tăng giá năm 2022 sau sự kiện Nga triển khai chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Dù giá hiện tại vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh năm 2008, bối cảnh tác động lại hoàn toàn khác. Thị trường không còn bàn luận về khả năng gián đoạn mà đang đối diện trực tiếp với một sự cố đang diễn ra. Điều nhiều người quan tâm nhất lúc này là giá dầu có thể tăng đến mức nào.
Không ai có thể đưa ra con số chắc chắn. Tuy nhiên, có thể xem xét triển vọng giá dầu dựa trên ba yếu tố quyết định là năng lực dự phòng của nguồn cung, mức độ co giãn của nhu cầu và giới hạn của các biện pháp can thiệp chính sách.
Năng lực dự phòng và bài toán eo biển Hormuz
Cuối năm 2025, năng lực dự phòng trên thị trường toàn cầu khoảng 3 đến 4 triệu thùng mỗi ngày, chủ yếu thuộc về Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Trong điều kiện bình thường, mức dự phòng này giúp thị trường ổn định khi có gián đoạn ngắn hạn.
Tuy nhiên, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 20% tiêu thụ toàn cầu. Dù toàn bộ công suất dự phòng được đưa vào khai thác ngay lập tức thì lượng bổ sung này cũng chỉ bù đắp một phần rất nhỏ so với sản lượng đang bị đe dọa.
Điều đó cho thấy năng lực dự phòng chỉ xử lý được gián đoạn cục bộ, không thể bù đắp một rủi ro mang tính hệ thống với quy mô lớn như Hormuz.
Ngưỡng chịu đựng của nhu cầu
Để trả lời câu hỏi giá dầu có thể tăng đến đâu, cần xem người tiêu dùng và doanh nghiệp sẽ thay đổi hành vi ở mức giá nào. Trong ngắn hạn, nhu cầu dầu thường khó giảm vì người dân vẫn phải đi làm, hàng hóa vẫn phải được vận chuyển và các chuyến bay thương mại vẫn hoạt động.
Tuy nhiên, khi giá nhiên liệu tăng quá cao, người tiêu dùng sẽ hạn chế di chuyển, doanh nghiệp cắt giảm hoạt động không thiết yếu và tăng trưởng kinh tế bị chậm lại.
Năm 2008, giá WTI từng tăng lên 147 USD mỗi thùng ngay trước khi kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái. Hiện nhiều chuyên gia xem mức 120 USD mỗi thùng là ngưỡng có thể gây áp lực suy giảm kinh tế khi chi phí năng lượng ảnh hưởng rõ rệt tới tiêu dùng.
Theo cơ chế tự điều chỉnh của thị trường, giá quá cao sẽ khiến nhu cầu giảm và kéo thị trường về trạng thái cân bằng.
Kho dự trữ dầu chiến lược và giới hạn của các biện pháp can thiệp
Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Hoa Kỳ hiện có khoảng 415 triệu thùng, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh hơn 700 triệu thùng cách đây 15 năm.
Việc giải phóng kho dự trữ có thể giúp làm dịu thị trường trong thời gian ngắn. Ví dụ, nếu Hoa Kỳ xả 1 triệu thùng mỗi ngày thì lượng này chỉ hỗ trợ một phần nhỏ cho thị trường.
So với 20 triệu thùng mỗi ngày vận chuyển qua eo biển Hormuz, các biện pháp này chỉ mang tính giảm áp lực tạm thời, không thể thay thế tuyến vận chuyển chiến lược của vùng Vịnh.
Ba kịch bản giá dầu
Thay vì cố gắng dự báo một con số chính xác, việc xác định các vùng giá có thể xuất hiện sẽ thực tế hơn.
Kịch bản gián đoạn được kiểm soát: giá WTI trong vùng 90 đến 110 USD mỗi thùng. Nếu giao thông qua eo biển Hormuz được nối lại sớm, giá có thể hạ nhiệt và thị trường quay trở lại kỳ vọng dư cung trong năm 2026.
Kịch bản gián đoạn kéo dài: giá WTI trong vùng 110 đến 130 USD mỗi thùng. Điều này xảy ra nếu tình trạng đình trệ vận chuyển kéo dài nhiều tuần vì tấn công tàu chở dầu, thiệt hại cơ sở hạ tầng hoặc rủi ro bảo hiểm.
Kịch bản gián đoạn nghiêm trọng: giá WTI có thể vượt 140 USD mỗi thùng. Trường hợp này đòi hỏi mức leo thang lớn, chẳng hạn thiệt hại đáng kể tại các cơ sở lọc dầu hoặc cảng xuất khẩu quan trọng ở Saudi Arabia hoặc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Khi đó thị trường sẽ bị chi phối bởi nhu cầu tìm mua dầu vật chất thay vì biến động tâm lý.
Triển vọng phía trước
Thị trường dầu cuối cùng luôn tự điều chỉnh. Giá cao làm giảm nhu cầu nhưng quá trình này thường diễn ra chậm và gây ra nhiều tác động đối với kinh tế toàn cầu.
Điều quan trọng lúc này không phải là giá dầu có thể tăng lên bao nhiêu, mà là thế giới sẽ phải chịu mức giá cao trong bao lâu trước khi nhu cầu giảm đủ mạnh để cân bằng lại thị trường và tác động của giai đoạn đó đối với nền kinh tế toàn cầu sẽ như thế nào.
Việt Hà (Forbes)
Nhà báo và Công luận