Khi thương mại nông sản chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cuộc chiến về tiêu chuẩn kỹ thuật, làn sóng thắt chặt quy định an toàn thực phẩm từ các thị trường lớn buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải tái cấu trúc toàn bộ chuỗi sản xuất.
Hàng rào kỹ thuật bủa văng các thị trường lớn
Hoạt động xuất khẩu nông sản Việt Nam đang bước vào một giai đoạn thử thách mới khi yếu tố giá cả không còn là lợi thế cạnh tranh quyết định. Thay vào đó, các quốc gia nhập khẩu đang liên tục dựng lên những rào cản kỹ thuật khắt khe thông qua quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật. Báo cáo từ Văn phòng SPS Việt Nam ghi nhận riêng trong nửa đầu tháng 7/2026, các thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới đã phát đi 51 thông báo điều chỉnh tiêu chuẩn mới, nâng tổng số thông báo từ đầu năm đến nay vượt mốc 600. Tần suất cập nhật dày đặc này phản ánh một xu hướng rõ ràng: sự siết chặt toàn diện quy chuẩn quản lý đối với mọi mặt hàng nông sản và thực phẩm nhập khẩu.
Tâm điểm của các đợt điều chỉnh đợt này nằm ở ngưỡng dư lượng tối đa hóa chất bảo vệ thực vật. Liên minh châu Âu đang xem xét hạ mức dư lượng hoạt chất diazinon xuống gần ngưỡng định lượng đối với một loạt nông sản chủ lực như dứa, ớt chuông, hành tây, ngô ngọt, nghệ cùng một số sản phẩm nguồn gốc động vật. Nếu được thông qua, thời gian để các nhà sản xuất điều chỉnh toàn bộ quy trình chỉ gói gọn trong khoảng 6 tháng. Bên cạnh đó, EU cũng dự kiến cắt giảm quy định dư lượng hoạt chất profenofos trên nhóm rau quả và gia vị. Không riêng thị trường châu Âu, Hàn Quốc đã điều chỉnh hạn mức dư lượng đối với 106 hoạt chất, trong khi Canada cũng liên tục cập nhật bộ tiêu chuẩn mới, thu hẹp dư địa thích ứng của những đơn vị chậm chuyển đổi.
Chuyển từ kiểm tra lô hàng sang kiểm soát toàn chuỗi
Một sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý của các thị trường hiện nay là việc dịch chuyển trọng tâm từ kiểm tra sản phẩm cuối cùng sang giám sát toàn bộ quá trình sản xuất. Thị trường không còn chấp nhận việc doanh nghiệp chỉ đưa sản phẩm đi kiểm nghiệm trước giờ xuất bến, mà yêu cầu minh bạch hóa từng công đoạn từ vùng trồng, phương thức chăm sóc đến công nghệ chế biến và hạ tầng bảo quản. EU đã bắt đầu áp dụng quy trình kiểm tra biên giới mới đối với các loại thực vật công nghệ gen và thực phẩm hỗn hợp, trong khi Hàn Quốc đưa ra khung quản lý riêng cho thực phẩm từ công nghệ nuôi cấy tế bào.
Tại thị trường châu Á, các đối tác quen thuộc cũng liên tục gia tăng áp lực. Trung Quốc sửa đổi quy định kiểm dịch động vật, siết chặt đánh giá rủi ro và yêu cầu đăng ký bắt buộc đối với các cơ sở sản xuất nước ngoài. Nhật Bản cũng đưa bệnh viêm da nổi cục vào danh mục quản lý bắt buộc để ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm qua đường nhập khẩu. Những động thái này trực tiếp tác động đến các ngành hàng xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam như cà phê, chè, hồ tiêu, rau quả, thủy sản và thảo mộc. Đơn cử như ngành hồ tiêu, nơi Việt Nam đang chiếm hơn 60% thị phần ngoài khối của EU, việc không quản lý chặt chẽ nhật ký phun thuốc và thời gian cách ly của nông dân có thể dẫn đến nguy cơ toàn bộ lô hàng bị cảnh báo hoặc tăng tần suất luồng đỏ tại cửa khẩu.
Quản trị rủi ro từ vùng trồng để giữ thị phần
Trước thực tế gần một nửa số thông báo từ WTO trong tháng 7/2026 vẫn đang ở giai đoạn lấy ý kiến, các doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước khoảng thời gian vàng để chủ động điều chỉnh. Việc đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu không còn là nhiệm vụ riêng lẻ của bộ phận kiểm định chất lượng hay phòng xuất nhập khẩu, mà đòi hỏi sự tham gia của toàn bộ chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp bắt buộc phải liên kết chặt chẽ hơn với nông dân, quy hoạch lại vùng nguyên liệu đạt chuẩn, giảm thiểu việc sử dụng các hoạt chất hóa học có rủi ro cao và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ số.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, khả năng cập nhật nhanh các thông báo kỹ thuật cần được coi là một phần cốt lõi trong chiến lược quản trị rủi ro của doanh nghiệp F&B và xuất khẩu nông sản. Việc chủ động nâng cấp chuẩn mực vận hành không chỉ giúp bảo vệ các đơn hàng hiện hữu mà còn là con đường duy nhất để nâng cao giá trị hạt nông sản Việt, chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động kiến tạo vị thế trên trường quốc tế.
Bảo An /Kinh tế và Đồ uống
Nguồn: https://kinhtedouong.vn/nong-san-viet-truoc-ap-luc-siet-tieu-chuan-toan-cau-153100.html - 14:00 | 23/07/2026