Logistics xanh và thông minh đang trở thành xu hướng tất yếu, mở ra cơ hội để ASEAN, trong đó có Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy thương mại bền vững.
Việt Nam là thị trường logistics năng động nhất Đông Nam Á
Trong báo cáo Waypoint: Global Industrial Dynamics 2026 của Cushman & Wakefield công bố gần đây, Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường logistics năng động nhất Đông Nam Á.
Theo Cushman & Wakefield, đà tăng trưởng tại Việt Nam được hỗ trợ bởi hoạt động sản xuất, dòng vốn đầu tư định hướng xuất khẩu và sự mở rộng liên tục của tiêu dùng nội địa.
Khi doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng trong khu vực, nhu cầu đối với không gian logistics và công nghiệp tại Việt Nam ngày càng tập trung vào vị trí kết nối thuận tiện với cảng biển, sân bay, đường cao tốc và các cụm sản xuất.
Việt Nam được nhận định là thị trường logistics năng động nhất Đông Nam Á. Ảnh minh hoạ
Bày tỏ quan điểm tương tự, trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho rằng, Việt Nam với lợi thế nằm ở vị trí địa chiến lược, quy mô sản xuất và xuất khẩu ngày càng mở rộng, cùng với tốc độ phát triển của hệ thống cảng biển, hạ tầng giao thông và thương mại điện tử, rất thuận lợi cho phát triển logistics.
Ông Nguyễn Anh Sơn cũng cho biết, Việt Nam đang tích cực bắt tay với các nước trong khu vực ASEAN trong phát triển logistics. Ông đồng thời bày tỏ, Việt Nam có thể thúc đẩy hợp tác theo nhiều hướng.
Đầu tiên, kết nối hạ tầng và hành lang vận tải xuyên biên giới, đặc biệt trong khuôn khổ ASEAN và các hành lang kinh tế Đông - Tây. Thúc đẩy tuyến vận tải đường bộ xuyên quốc gia nối Việt Nam - Lào - Đông Bắc Thái Lan nhằm giảm thời gian, chi phí vận chuyển hàng hóa nội khối.
Hợp tác phát triển logistics xanh, logistics thông minh, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng công nghệ số trong quản lý chuỗi cung ứng.
Thu hút đầu tư, chuyển giao kinh nghiệm quản trị từ các tập đoàn logistics lớn trong khu vực vào Việt Nam, qua đó nâng cao năng lực doanh nghiệp logistics trong nước.
“Dư địa hợp tác sẽ không chỉ dừng ở vận tải hay kho bãi, mà sẽ mở rộng sang các dịch vụ giá trị gia tăng như trung tâm phân phối khu vực, logistics thương mại điện tử xuyên biên giới, logistics lạnh, logistics phục vụ bán dẫn, năng lượng và kinh tế xanh”, ông Nguyễn Anh Sơn chỉ ra.
Bắt nhịp logistics xanh, thông minh
Riêng về phát triển logistics xanh, logistics thông minh, lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu nhìn nhận, đây là một trong những lĩnh vực có tiềm năng hợp tác rất lớn giữa Việt Nam và các quốc gia ASEAN. Chuyển đổi số và phát triển logistics xanh hiện không còn là xu hướng riêng của từng quốc gia mà đang trở thành yêu cầu tất yếu để nâng cao sức cạnh tranh của toàn bộ chuỗi cung ứng khu vực.
Hiện nay, ASEAN đang hướng tới xây dựng một hệ sinh thái logistics có tính kết nối cao, vận hành trên nền tảng dữ liệu số và giảm phát thải carbon. Trong tiến trình đó, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái logistics thông minh của khu vực nhờ quy mô thương mại lớn, tốc độ phát triển thương mại điện tử nhanh và vị trí kết nối quan trọng trong chuỗi cung ứng châu Á.
Theo ông Nguyễn Anh Sơn, khả năng hợp tác giữa Việt Nam với các nước ASEAN là rất rộng mở, đặc biệt ở ba nhóm lĩnh vực chính. Đầu tiên là kết nối dữ liệu và số hóa chuỗi logistics. Các nước ASEAN hoàn toàn có thể thúc đẩy chia sẻ dữ liệu hải quan, vận tải, cảng biển, kho vận và truy xuất nguồn gốc trên nền tảng số chung hoặc các cơ chế kết nối liên thông.
Tiếp đến là hợp tác phát triển logistics thông minh. Một số quốc gia như Singapore và Malaysia đang đi đầu về cảng thông minh, ứng dụng AI, IoT, blockchain và dữ liệu lớn trong điều phối logistics. Đây là cơ hội để Việt Nam tăng cường hợp tác trong đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, xây dựng cảng thông minh, trung tâm logistics số và hệ thống quản trị chuỗi cung ứng hiện đại. Nếu tận dụng tốt, doanh nghiệp logistics Việt Nam sẽ nâng cao đáng kể năng suất và giảm chi phí vận hành.
Cuối cùng là hợp tác phát triển logistics xanh và chuỗi cung ứng bền vững. Mục tiêu Net Zero vào năm 2050 buộc chuỗi cung ứng toàn khu vực phải chuyển đổi kết cấu vận hành. Các thị trường lớn hiện đều yêu cầu ngày càng cao về giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị). Vì vậy, ASEAN cần phối hợp xây dựng tiêu chuẩn chung về logistics xanh, vận tải xanh, kho bãi xanh cũng như cơ chế đo lường phát thải trong chuỗi logistics. Đây sẽ là yếu tố rất quan trọng giúp doanh nghiệp trong khu vực duy trì năng lực cạnh tranh xuất khẩu trong thời gian tới.
“Để hiện thực hóa các mục tiêu này, ASEAN vẫn cần giải quyết một số thách thức như chênh lệch trình độ số hóa giữa các quốc gia, thiếu đồng bộ về tiêu chuẩn dữ liệu, hạ tầng công nghệ và khung pháp lý cho chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới. Do đó, bên cạnh đầu tư hạ tầng, điều quan trọng là phải tăng cường hài hòa thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý của các nước ASEAN”, ông Nguyễn Anh Sơn nhấn mạnh.
Trong Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050, Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết quốc tế, phát triển logistics hiện đại, nâng cao vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Hải Linh /Báo Công Thương