Quý I/2026 tăng trưởng 23,2% mở đà cho xuất nhập khẩu cả năm. Từ nhập siêu mang tính đầu tư, ngành Công Thương đặt mục tiêu tăng tốc, hướng tới xuất siêu bền vững.
Xuất nhập khẩu khởi sắc, nhập siêu mang tính chu kỳ
Theo Bộ Công Thương, quý I/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23,2% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1%, còn nhập khẩu đạt gần 126,6 tỷ USD, tăng 27%.
Điểm đáng chú ý là khu vực công nghiệp chế biến tiếp tục đóng vai trò chủ lực với kim ngạch đạt 87,8 tỷ USD, tăng 20%. Điều này cho thấy năng lực sản xuất trong nước đang phục hồi tích cực, tạo nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu trong các quý tiếp theo. Bên cạnh đó, nhóm hàng nông, lâm, thủy sản đạt 9,9 tỷ USD, tăng 6,2%, phản ánh sự ổn định của thị trường nông sản trong bối cảnh nhiều rào cản kỹ thuật gia tăng.
Ở chiều thị trường, các đối tác lớn đều ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Hồng Kông (Trung Quốc) tăng 47,4%, Trung Quốc tăng 26,4%, Hoa Kỳ tăng 24,3%. Những con số này không chỉ phản ánh nhu cầu phục hồi mà còn cho thấy khả năng thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam trước biến động thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên, đi cùng với tăng trưởng là tình trạng nhập siêu khoảng 3,6 tỷ USD trong quý I. Đây là yếu tố thu hút sự quan tâm khi mục tiêu cả năm vẫn hướng tới xuất siêu.
Xuất nhập khẩu quý I có nhiều khởi sắc
Theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), diễn biến này không bất thường nếu đặt trong bối cảnh nhiều năm. Quý I thường là giai đoạn doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu, máy móc để phục vụ sản xuất.
Đồng ý kiến, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm thông tin Công nghiệp và Thương mại cho biết, nhìn vào cơ cấu hàng nhập khẩu trong quý I cho thấy, nhập khẩu linh kiện điện tử tăng khoảng 50%, máy móc thiết bị và phụ tùng tăng khoảng 22%. Các mặt hàng năng lượng như xăng dầu, dầu mỏ và nguyên liệu thức ăn chăn nuôi cũng tăng mạnh. Đây đều là những đầu vào thiết yếu cho sản xuất, phản ánh xu hướng nhập khẩu để sản xuất, không phải nhập khẩu để tiêu dùng.
Nhìn ở góc độ này, phần nhập siêu trong quý I mang tính đầu tư cho sản xuất, xuất khẩu những tháng tiếp theo nhiều hơn là mất cân đối. Tốc độ tăng nhập khẩu cao là hệ quả tất yếu của quá trình chuẩn bị cho các chu kỳ sản xuất lớn hơn trong các quý sau.
Từ nền tảng đó, bức tranh xuất nhập khẩu từ nay đến cuối năm được kỳ vọng sẽ chuyển dịch theo hướng tích cực hơn, khi các yếu tố đầu vào đã được tích lũy và bắt đầu phát huy hiệu quả.
Mở rộng thị trường, nâng chất xuất khẩu cho chặng tăng tốc
Bước sang các quý tiếp theo, dư địa tăng trưởng xuất khẩu vẫn còn lớn khi hoạt động xúc tiến thương mại đang được đẩy mạnh đồng bộ.
Ngay trong quý I, Bộ Công Thương đã tổ chức Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu cả năm đạt 15 - 16%, tương ứng quy mô 546 - 550 tỷ USD. Cùng với đó, việc ra mắt Nền tảng số phát triển thị trường nước ngoài được kỳ vọng sẽ cung cấp thông tin kịp thời, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường hiệu quả hơn.
Ở góc độ thị trường, câu chuyện mở cửa cho trái bưởi Việt Nam vào Australia là một minh chứng cụ thể cho nỗ lực đa dạng hóa. Sau nhiều năm đàm phán, những lô bưởi đầu tiên đã được xử lý tại Nhà máy Chiếu xạ Toàn Phát, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và an toàn sinh học từ phía bạn.
Đây không chỉ là thành công của một mặt hàng mà còn là tín hiệu cho thấy nông sản Việt Nam đang từng bước vượt qua các rào cản kỹ thuật để tiếp cận những thị trường khó tính hơn.
Song song với đó, Trung Quốc vẫn giữ vai trò là thị trường lớn nhất đối với rau quả Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu rau quả đạt kỷ lục 8,6 tỷ USD, trong đó riêng thị trường này chiếm tới 5,5 tỷ USD, tương đương 64%.
Đáng chú ý, sầu riêng đang nổi lên như một mặt hàng chủ lực khi đóng góp hơn 46% kim ngạch xuất khẩu rau quả, với trên 90% sản lượng xuất sang Trung Quốc. Điều này vừa mở ra cơ hội tăng trưởng nhanh, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết về đa dạng hóa thị trường để giảm rủi ro phụ thuộc.
Không chỉ nông sản, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam ngày càng mở rộng với gần 40 nhóm hàng có kim ngạch lớn. Đặc biệt, các nhóm hàng công nghệ và máy móc tiếp tục chiếm tỷ trọng cao trong xuất khẩu sang Trung Quốc, với các mặt hàng như máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, máy móc thiết bị, máy ảnh, máy quay phim…
Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu theo hướng gia tăng hàm lượng công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng – yếu tố then chốt để duy trì tăng trưởng bền vững.
Từ nay đến cuối năm, để đạt mục tiêu đề ra, Bộ Công Thương sẽ tập trung vào ba trụ cột chính.
Thứ nhất, đa dạng hóa thị trường, đặc biệt là các khu vực tiềm năng như Trung Đông và Mỹ Latinh, nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Thứ hai, thúc đẩy xuất khẩu xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn mới như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh các rào cản môi trường ngày càng gia tăng.
Thứ ba, nâng cao năng lực phòng vệ thương mại, chủ động ứng phó với các vụ việc điều tra, đặc biệt là các biện pháp theo Mục 301 của Hoa Kỳ, đồng thời tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do đã ký kết.
Bên cạnh đó, việc cơ cấu lại thị trường xuất khẩu theo hướng nâng cao giá trị thay vì chỉ tăng sản lượng sẽ là hướng đi dài hạn. Khi doanh nghiệp không chỉ bán nhiều hơn mà còn bán tốt hơn, bài toán xuất siêu sẽ trở nên bền vững hơn.
Bức tranh xuất nhập khẩu năm 2026 đang dần hé lộ quỹ đạo tăng trưởng tích cực. Nếu tận dụng tốt đà phục hồi sản xuất, mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng hàng hóa, mục tiêu xuất siêu hoàn toàn có cơ sở để đạt được trong những tháng cuối năm.
Bảo Ngọc /Báo Công Thương