Có những chất liệu tưởng như vô tri, nhưng khi được chạm đến bằng lao động, bằng đam mê và bằng cả đời gắn bó, chúng bỗng có hồn.
Đá vốn lặng im, nhưng qua bàn tay và tâm huyết của người nghệ nhân, đá có thể mang hình hài, cảm xúc và cả câu chuyện của thời gian. Từ những khối đá thô ráp, suốt 36 năm qua, một nghệ nhân Hà Nội vẫn lặng lẽ “thổi hồn”, tạo nên những tác phẩm điêu khắc đá giàu giá trị nghệ thuật và nhân sinh. Đó là nghệ nhân quốc gia về điêu khắc đá Nguyễn Tiến Dũng.
Chia sẻ về cơ duyên đến với nghề, nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng cho biết: “Tôi sinh ra tại Hà Nội, từng có thời gian công tác ở bộ đội biên giới giai đoạn 1983-1986, sau đó trở về học Đại học Kinh tế Quốc dân. Những năm 1987-1988, khi đất nước bắt đầu mở cửa, giao thoa kinh tế và văn hóa với thế giới, bác Trần Đức Lương tổ chức một lớp dạy nghề điêu khắc đá nhằm phục hồi các giá trị truyền thống. Tôi may mắn được tiếp cận và nhanh chóng nhận ra đây là đam mê, là nghiệp của mình. Vừa học, vừa làm, vừa khám phá, tôi dần gắn bó trọn đời với nghề điêu khắc đá”.
Từ một sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân, nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng rẽ sang con đường hoàn toàn khác: điêu khắc đá. Từ đôi tay quen cầm bút nơi giảng đường, ông học cách tạo hình những khối đá vô tri thành tác phẩm có hồn, có câu chuyện. Với tư duy của người được đào tạo bài bản về kinh tế, cùng niềm đam mê và khát vọng theo nghề, ông đã bền bỉ vượt qua khó khăn, từng bước khẳng định vị trí của mình trong lĩnh vực điêu khắc đá truyền thống.
Các tác phẩm của nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng đặt trọng tâm vào mối quan hệ giữa khối và khoảng trống, giữa vật chất và cảm xúc
Sinh năm 1963 tại Hà Nội, nghệ nhân điêu khắc đá Nguyễn Tiến Dũng cho biết, ông đã chứng kiến nhiều đổi thay của Thủ đô theo dòng chảy thời gian. Chính vì vậy, Hà Nội luôn là đề tài khiến ông trăn trở, đau đáu theo đuổi, bởi trong ký ức và cảm nhận của ông, mảnh đất này chứa đựng những nét đẹp riêng, lắng sâu và bền bỉ.
Theo nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng, điêu khắc là loại hình nghệ thuật đặc thù, đòi hỏi sự chắt lọc, cảm nhận tinh tế để tạo nên từng đường nét chính xác. Làm thế nào để từ một khối đá vô tri tạo nên tác phẩm vừa có hình hài, vừa thể hiện được hồn cốt Hà Nội, luôn là bài toán không dễ với người nghệ nhân.
Chia sẻ về cảm hứng sáng tác, nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng cho biết, hình ảnh người con gái Hà Nội để lại cho ông nhiều ấn tượng. Trong điêu khắc, đó là hình tượng gần gũi, giàu khả năng truyền tải cảm xúc về Hà Nội. Bên cạnh đó, các phù điêu về phố cổ, về nhịp sống Hà Nội cũng được ông thể hiện qua ngôn ngữ điêu khắc. Tuy nhiên, để tạo nên một tác phẩm thực sự trọn vẹn về Hà Nội, theo ông, cần hội tụ cảm xúc đủ sâu, tri thức đủ dày và một ý tưởng đủ cô đọng.
Các tác phẩm của nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng đặt trọng tâm vào mối quan hệ giữa khối và khoảng trống, giữa vật chất và cảm xúc. Dưới bàn tay người nghệ nhân, đá không còn là chất liệu nặng và tĩnh, mà trở thành hình thức mang tính biểu đạt. Những bề mặt khi thô ráp, khi nhẵn mịn cho thấy quá trình đối thoại bền bỉ giữa con người và vật liệu. Điêu khắc của ông không kể chuyện trực diện, mà gợi mở cảm giác, để người xem cảm nhận hình khối bằng cả thị giác và xúc cảm.
Hiện nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng đang thực hiện bức tượng Đức Phật Trần Nhân Tông cao 3,6 m - một tác phẩm ông đặc biệt tâm đắc. Theo nghệ nhân, đây không chỉ là một sáng tác nghệ thuật, mà còn là hình ảnh Phật Hoàng - vị “phật sống” của người Việt. Mỗi lần tạo tác, ông đều dành nhiều thời gian nghiên cứu, nghiền ngẫm tư liệu, tiếp cận hình tượng Đức Phật Hoàng dưới nhiều góc nhìn, để tác phẩm vừa đẹp, vừa sống động, vừa toát lên đạo và tâm.
Những khối đá luôn được nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng tạo hình từ chính những điều giản dị mà ông cảm nhận, quan sát trong cuộc sống hằng ngày. Đằng sau mỗi tác phẩm điêu khắc đá kỳ công đó là thông điệp, là quan điểm sáng tác rất bình dị: “nghệ thuật vị nhân sinh - nghệ thuật vì đời sống - nghệ thuật nuôi dưỡng tâm hồn” của người nghệ nhân Hà Thành.
Giữa nhịp sống không ngừng đổi thay của Hà Nội hôm nay, nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng vẫn lặng lẽ gắn bó với đá, bền bỉ thổi hồn vào từng tác phẩm. Những khối đá tưởng chừng vô tri vô giác, qua bàn tay của ông, trở thành nơi lưu giữ ký ức, văn hóa và tình yêu dành cho Hà Nội, dành cho văn hóa, tín ngưỡng truyền thống Việt - một tình yêu âm thầm nhưng luôn bền bỉ theo năm tháng.
Nguyễn Linh /Báo và PTTH Hà Nội