Thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng mạnh mẽ nhất của nền kinh tế số Việt Nam. Từ một kênh mua sắm bổ trợ, thương mại điện tử giờ đây đã bước vào giai đoạn phát triển quy mô lớn, tác động trực tiếp tới hành vi tiêu dùng, hoạt động bán lẻ và chiến lược kinh doanh của hàng triệu doanh nghiệp, hộ kinh doanh trên cả nước.
Việt Nam nằm trong nhóm tăng trưởng nhanh nhất thế giới
Theo báo cáo ngành thương mại điện tử Việt Nam của SHS Research, quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, gấp hơn hai lần so với năm 2020. Lĩnh vực này hiện chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, đồng thời đóng góp khoảng 2/3 quy mô kinh tế số của cả nước.
Sự tăng trưởng mạnh của thương mại điện tử đang tạo ra thay đổi lớn trong cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phân phối truyền thống, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh giờ có thể tiếp cận khách hàng trên toàn quốc, thậm chí quốc tế thông qua các nền tảng số với chi phí thấp hơn đáng kể.
Theo đánh giá của SHS Research, Việt Nam hiện nằm trong top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh nhất thế giới, với mức tăng trung bình 20-25% mỗi năm. Xét về quy mô thị trường, Việt Nam đang đứng thứ 3 Đông Nam Á, sau Indonesia và Thái Lan.
Động lực lớn nhất của thị trường đến từ dân số trẻ, tốc độ thích nghi nhanh với xu hướng mua sắm mới và quá trình số hóa ngày càng mạnh trong đời sống tiêu dùng.
Sự phát triển của thương mại điện tử cũng đang kéo theo thay đổi trong hành vi mua sắm. Người tiêu dùng hiện không còn chỉ quan tâm đến giá rẻ, mà ngày càng ưu tiên trải nghiệm mua sắm thuận tiện, giao hàng nhanh và khả năng cá nhân hóa nội dung.
Trong bối cảnh đó, các sàn thương mại điện tử liên tục đẩy mạnh đầu tư vào logistics, trí tuệ nhân tạo (AI) và mô hình “shoppertainment” – xu hướng kết hợp giữa mua sắm và giải trí thông qua livestream, video ngắn và hệ sinh thái nhà sáng tạo nội dung.
Theo SHS Research, những nền tảng như Shopee Việt Nam, TikTok Shop Việt Nam, Lazada Việt Nam hay Tiki đang trở thành lực đẩy quan trọng cho tăng trưởng thị trường thông qua việc mở rộng hệ thống logistics tự vận hành, ứng dụng AI để cá nhân hóa trải nghiệm người dùng và tăng cường các hoạt động mua sắm kết hợp giải trí.
Quy mô thị trường có thể đạt gần 50 tỷ USD vào năm 2028
Sự bùng nổ của thương mại điện tử được phản ánh rõ qua doanh số các sàn bán lẻ trực tuyến trong quý I/2026. Theo SHS Research, tổng doanh số của bốn sàn lớn gồm Shopee, Lazada, Tiki và TikTok Shop đạt khoảng 148.600 tỷ đồng, tăng 46,6% so với cùng kỳ năm trước.
Trong cùng giai đoạn, sản lượng giao dịch đạt hơn 1,138 tỷ sản phẩm, tăng gần 20%, trong khi số lượng gian hàng phát sinh đơn đạt khoảng 490.900 shop, tăng gần 4%.
Dù doanh số quý II/2026 được dự báo giảm nhẹ khoảng 4,28% so với quý trước do yếu tố mùa vụ và sức mua ngắn hạn chững lại, SHS Research vẫn đánh giá triển vọng dài hạn của thị trường là rất tích cực.
Theo dự báo, quy mô thương mại điện tử Việt Nam có thể đạt khoảng 49,9 tỷ USD vào năm 2028 và tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 20% mỗi năm trong giai đoạn tiếp theo.
Trong trung hạn, thị trường bán lẻ hàng hóa và dịch vụ của Việt Nam được dự báo tăng trưởng 10-12% mỗi năm, hướng tới quy mô khoảng 450 tỷ USD vào năm 2030. Riêng lĩnh vực bán lẻ trực tuyến được kỳ vọng đạt khoảng 70 tỷ USD, tiếp tục giữ vị trí thứ 3 Đông Nam Á.
Dù tăng trưởng mạnh, thương mại điện tử Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn.
Theo SHS Research, hạ tầng logistics hiện chưa phát triển đồng đều giữa các khu vực, đặc biệt tại vùng nông thôn và miền núi. Chi phí vận chuyển cao, nhất là với các đơn hàng nhỏ lẻ, vẫn là bài toán lớn với doanh nghiệp và người bán.
Bên cạnh đó, tình trạng hàng giả, gian lận thương mại và tranh chấp trực tuyến vẫn ảnh hưởng đáng kể tới niềm tin của người tiêu dùng. Trong khi đó, năng lực số của nhiều doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh còn hạn chế, khiến quá trình chuyển đổi lên môi trường số gặp nhiều khó khăn.
Các chuyên gia cho rằng để thương mại điện tử phát triển bền vững hơn, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư mạnh vào logistics, kho vận thông minh và đào tạo kỹ năng số cho doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh. Đồng thời, việc hỗ trợ xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới cũng sẽ trở thành yếu tố quan trọng trong giai đoạn tới.
Một dấu mốc đáng chú ý là ngày 10/12/2025, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Thương mại điện tử. Theo đánh giá của SHS Research, đạo luật này được kỳ vọng sẽ tạo ra không gian phát triển minh bạch hơn, tăng cường bảo vệ người tiêu dùng, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy chuyển đổi số bền vững.
Theo định hướng của Bộ Công Thương, thương mại điện tử và kinh tế số sẽ tiếp tục được xem là động lực then chốt cho giai đoạn phát triển mới, gắn với chuyển đổi số quốc gia, chuyển đổi xanh và tăng trưởng bền vững.
Trong bối cảnh đó, thương mại điện tử không còn chỉ là một kênh bán hàng trực tuyến, mà đang dần trở thành hạ tầng quan trọng của nền kinh tế tiêu dùng mới, nơi công nghệ, dữ liệu và trải nghiệm người dùng đóng vai trò trung tâm trong cuộc cạnh tranh thị trường.
Hương Trà /KTĐU