Từ ngày 1-7-2026, Thông tư số 49/2026/TT-BCA của Bộ Công an chính thức có hiệu lực, quy định chi tiết một số điều của Luật Dẫn độ. Một trong những nội dung đáng chú ý của văn bản này là lần đầu tiên đưa ra các tiêu chí cụ thể để xác định quốc gia được ưu tiên khi có nhiều nước cùng yêu cầu dẫn độ một người.
Tiêu chí lựa chọn quốc gia được ưu tiên dẫn độ
Theo Thông tư 49/2026/TT-BCA, Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp là đơn vị đầu mối của Bộ Công an trong công tác dẫn độ. Đơn vị này có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan để xem xét, đánh giá toàn diện các yêu cầu dẫn độ từ nước ngoài.
Điểm mới nổi bật của Thông tư là quy định chi tiết các căn cứ xử lý trong trường hợp nhiều quốc gia cùng gửi yêu cầu dẫn độ đối với một người.
Ảnh minh họa
Cơ quan chức năng sẽ xem xét đồng thời nhiều yếu tố như quốc tịch và nơi thường trú cuối cùng ở nước ngoài của người bị yêu cầu dẫn độ; tính hợp pháp và mức độ phù hợp của yêu cầu; địa điểm thực hiện hành vi phạm tội; lợi ích của các quốc gia yêu cầu; mức độ nghiêm trọng của tội phạm cũng như khả năng dẫn độ tiếp theo giữa các nước.
Để đánh giá tính hợp pháp của yêu cầu dẫn độ, cơ quan chức năng căn cứ vào việc hồ sơ có đầy đủ, hợp lệ hay không; hành vi phạm tội được yêu cầu dẫn độ có đồng thời cấu thành tội phạm theo pháp luật Việt Nam hay không; và người bị yêu cầu dẫn độ có thuộc trường hợp bị từ chối dẫn độ theo quy định của pháp luật Việt Nam hay không.
Bên cạnh đó, mức độ phù hợp của yêu cầu còn được xem xét dựa trên tính rõ ràng của thông tin trong hồ sơ, khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án, cũng như các cam kết của quốc gia yêu cầu về việc bảo đảm quyền con người đối với người bị dẫn độ.
Thông tư quy định rõ các tiêu chí để lựa chọn quốc gia được ưu tiên đáp ứng yêu cầu dẫn độ khi có nhiều nước cùng đề nghị.
Trong đó, cơ quan chức năng sẽ ưu tiên xem xét quốc gia mà người bị yêu cầu dẫn độ là công dân hoặc có nơi thường trú cuối cùng; quốc gia có yêu cầu dẫn độ hợp pháp và phù hợp; nơi xảy ra phần lớn hành vi phạm tội hoặc nơi phát sinh hậu quả nghiêm trọng nhất.
Ngoài ra, các yếu tố khác cũng được tính đến như lợi ích của quốc gia yêu cầu; mức độ nghiêm trọng của tội phạm; khung hình phạt áp dụng; quốc tịch hoặc số lượng người bị hại; cam kết dẫn độ tiếp cho bên thứ ba sau khi kết thúc quá trình tố tụng; thời điểm gửi yêu cầu dẫn độ và việc quốc gia đó có cùng tham gia các điều ước quốc tế với Việt Nam hay không.
Đối với các vụ án có hành vi phạm tội diễn ra tại nhiều quốc gia, cơ quan chức năng sẽ xác định địa điểm thực hiện tội phạm dựa trên nơi phát sinh hậu quả chính, nơi thu thập được phần lớn chứng cứ, nơi thuận lợi nhất cho hoạt động tố tụng hoặc nơi hành vi phạm tội kết thúc.
Thời hạn giữ người khẩn cấp tối đa 45 ngày
Thông tư cũng quy định cụ thể trình tự, thủ tục giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ chính thức.
Theo đó, yêu cầu giữ người khẩn cấp có thể được tiếp nhận thông qua kênh ngoại giao, Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL) hoặc Cục Đối ngoại Bộ Công an.
Sau khi tiếp nhận, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, xác minh nơi ở và vị trí của người bị yêu cầu dẫn độ để thực hiện các biện pháp cần thiết.
Đáng chú ý, thời hạn giữ người trong trường hợp khẩn cấp tối đa là 45 ngày. Nếu hết thời hạn này mà Việt Nam chưa nhận được hồ sơ yêu cầu dẫn độ chính thức từ phía nước ngoài thì người bị giữ phải được trả tự do theo quy định.
Quy định này nhằm bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm và việc bảo vệ các quyền cơ bản của con người.
Một nội dung quan trọng khác của Thông tư là làm rõ các trường hợp bắt buộc từ chối dẫn độ.
Theo quy định, nếu người bị yêu cầu dẫn độ có nhiều quốc tịch hoặc có căn cứ cho thấy có khả năng là công dân Việt Nam, cơ quan chức năng sẽ tiến hành xác minh quốc tịch trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ.
Trường hợp xác định người đó mang quốc tịch Việt Nam, Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp sẽ tham mưu lãnh đạo Bộ Công an thông báo cho quốc gia yêu cầu về việc từ chối dẫn độ theo quy định của Luật Dẫn độ.
Việc quy định rõ trình tự, tiêu chí và căn cứ từ chối dẫn độ được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, thống nhất trong quá trình xử lý các vụ việc có yếu tố nước ngoài, đồng thời góp phần tăng cường hiệu quả hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia.
Vũ Linh /HNMO