Với người Việt, ngôi nhà là biểu tượng của sự ổn định và thành tựu; nhưng trong bối cảnh thị trường và lãi suất nhiều biến động, hành trình an cư đang đòi hỏi những tính toán thận trọng hơn bao giờ hết.
Anh Nguyễn M.T, 34 tuổi, kỹ sư phần mềm tại Hà Nội, đã dành gần 5 năm tích lũy để mua căn hộ đầu tiên cho gia đình nhỏ của mình. Năm 2022, anh vay ngân hàng 1,8 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi trong hai năm đầu ở mức 7,5%/năm. Nhưng khi hết hạn ưu đãi, lãi suất thả nổi đẩy lên gần 12%/năm, khoản trả hằng tháng tăng thêm hơn 4 triệu đồng so với dự tính ban đầu. "Tôi không còn dám mua gì ngoài nhu cầu thiết yếu. Mỗi cuối tháng nhìn vào tài khoản là lại thấy lo," anh chia sẻ.
Câu chuyện của anh Tuấn không phải cá biệt. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, dư nợ tín dụng bất động sản tại Việt Nam liên tục tăng mạnh trong những năm gần đây, trong đó phần lớn là các khoản vay mua nhà để ở của người dân. Điều này phản ánh nhu cầu sở hữu nhà thực sự rất lớn, nhưng cũng đồng thời cho thấy sự phụ thuộc ngày càng nhiều vào đòn bẩy tài chính và sự nhạy cảm đáng lo ngại với biến động lãi suất.
Giấc mơ an cư và nỗi lo lãi suất
Một trong những vấn đề phổ biến nhất mà người vay mua nhà gặp phải là cái gọi là "bẫy lãi suất ưu đãi". Các ngân hàng thường tung ra các gói vay với lãi suất cố định hấp dẫn trong 6 tháng, 12 tháng hoặc 24 tháng đầu, đôi khi chỉ từ 5% đến 7%/năm. Nhưng sau thời gian ưu đãi, lãi suất được thả nổi theo thị trường, thường dao động từ 10% đến 13%/năm hoặc thậm chí cao hơn trong giai đoạn thắt chặt tiền tệ.
Nhiều người vay, đặc biệt là những người mua nhà lần đầu, không lường trước được mức tăng đột biến này khi lập kế hoạch tài chính. Họ chỉ nhìn vào con số trả hằng tháng trong thời gian ưu đãi mà không tính đến kịch bản lãi suất có thể tăng gần gấp đôi. Hệ quả là không ít gia đình rơi vào tình trạng căng thẳng tài chính ngay sau khi thực hiện được "giấc mơ" của mình.
Thực tế này đặt ra câu hỏi về trách nhiệm tư vấn của các tổ chức tài chính và cả năng lực hiểu biết tài chính cá nhân của người vay. Việc đọc kỹ hợp đồng, hiểu rõ các điều khoản lãi suất thả nổi và xây dựng kịch bản tài chính cho tình huống xấu nhất là những điều tối quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong cơn hứng khởi của việc mua nhà.
Bên cạnh lãi suất, giá bất động sản tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM đã tăng ở mức chóng mặt trong nhiều năm liên tiếp. Một căn hộ tầm trung ở vành đai 2 Hà Nội hiện nay có giá khởi điểm từ 3 đến 4 tỷ đồng tương đương 15 đến 20 năm thu nhập của một người lao động có mức lương trung bình khá. Trong khi đó, thu nhập của phần lớn người lao động không tăng tương ứng với tốc độ leo thang của bất động sản.
Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: để mua được nhà, người ta buộc phải vay nhiều hơn; vay nhiều hơn đồng nghĩa với rủi ro tài chính cao hơn khi lãi suất biến động; rủi ro cao hơn lại càng khiến giấc mơ an cư trở nên xa vời hơn với những ai chưa kịp bước vào thị trường.
Chị H, 29 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM, đã tính toán rằng với mức lương hiện tại, dù tiết kiệm hết sức, chị cũng cần ít nhất 8 năm nữa để có đủ vốn tự có mua căn hộ ở ngoại ô. "Tôi cứ nghĩ cố gắng thêm vài năm là mua được nhà. Nhưng nhìn lại, giá nhà tăng nhanh hơn cả tốc độ tiết kiệm của mình. Nhiều lúc thấy nản thật," chị tâm sự.
Trong bối cảnh đó, một số giải pháp đang được cả người dân lẫn các chuyên gia bàn đến. Về phía người mua, nguyên tắc vàng vẫn là không vay quá 50% giá trị bất động sản và không để khoản trả nợ hằng tháng vượt quá 30% thu nhập ổn định. Ngoài ra, việc lựa chọn sản phẩm vay có lãi suất cố định dài hạn, dù đôi khi cao hơn lãi suất ưu đãi ban đầu, có thể giúp kiểm soát rủi ro tốt hơn về lâu dài.
Về phía chính sách, các chương trình nhà ở xã hội và gói tín dụng ưu đãi cho người thu nhập thấp là hướng đi quan trọng mà Chính phủ đang thúc đẩy. Tuy nhiên, nguồn cung nhà ở xã hội vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế, và nhiều người đủ điều kiện vẫn gặp khó khăn về thủ tục tiếp cận.
Ở tầm vĩ mô hơn, sự ổn định của mặt bằng lãi suất phụ thuộc nhiều vào chính sách tiền tệ và kiểm soát lạm phát. Khi kinh tế vĩ mô ổn định, lãi suất hạ dần về mức hợp lý, gánh nặng trả nợ của người vay mới có thể thực sự được giảm nhẹ.
Câu chuyện về giấc mơ an cư và nỗi lo lãi suất, xét đến cùng, là câu chuyện về kỳ vọng và thực tế. Sở hữu nhà là điều hoàn toàn chính đáng và đáng trân trọng, nhưng quyết định này cần được đưa ra trên nền tảng của sự chuẩn bị kỹ lưỡng, không phải chỉ vì áp lực xã hội hay sợ "lỡ thời".
Bước vào ngưỡng cửa mua nhà mà không hiểu rõ bản chất của khoản vay, không lường trước rủi ro lãi suất, không có kế hoạch dự phòng, đó là cách ngắn nhất biến giấc mơ thành gánh nặng. Ngược lại, khi được chuẩn bị đúng đắn, căn nhà sẽ thực sự là nơi chốn bình yên, là điểm tựa vững chắc cho cả gia đình, đúng như ý nghĩa ban đầu của hai chữ "an cư".
Trong thị trường còn nhiều biến động như hiện nay, bình tĩnh, tỉnh táo và hiểu biết chính là những "tài sản" quý giá nhất mà người mua nhà cần trang bị, trước cả khi ký bất kỳ hợp đồng nào.
Hoàng Nguyễn /KTĐU