Trong bối cảnh kinh tế thế giới phục hồi chậm, xu hướng bảo hộ gia tăng và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức trong năm 2026.
Với nền tảng tái cơ cấu sản xuất, sự chủ động của doanh nghiệp và định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, ngành nông nghiệp và môi trường đang mở ra nhiều dư địa mới để duy trì đà tăng trưởng, hướng tới mục tiêu kim ngạch 73 - 74 tỷ USD.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, năm 2026 vẫn tiềm ẩn nhiều khó khăn, song ngành đã có nền tảng vững chắc sau hơn 40 năm phát triển, đặc biệt là khả năng thích ứng linh hoạt trước biến động của thị trường. Quá trình tái cơ cấu theo hướng nâng cao chất lượng, tổ chức lại sản xuất và hoàn thiện chuỗi giá trị đã góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
Mở rộng dư địa xuất khẩu nông lâm thủy sản, hướng tới mốc 74 tỷ USD
Một trong những giải pháp trọng tâm được ngành xác định là mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Bên cạnh các thị trường truyền thống, ngành đang đẩy mạnh khai thác các khu vực còn nhiều tiềm năng như Trung Đông, châu Phi và Nam Á. Đồng thời, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục tạo lợi thế cạnh tranh, giúp mở rộng không gian thị trường cho nông sản Việt Nam.
Những tín hiệu tích cực đã xuất hiện ngay từ đầu năm. Tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt gần 6,51 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy khả năng phục hồi nhanh và sức thích ứng mạnh mẽ của ngành trước những biến động của thị trường quốc tế.
Cùng với mở rộng thị trường, nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu được xem là động lực quan trọng để tạo dư địa tăng trưởng mới. Ông Nguyễn Đình Thọ, đại diện Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua các sản phẩm chế biến. Việc chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang sản phẩm tinh chế giúp gia tăng giá trị, nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm phụ thuộc vào biến động giá hàng hóa.
Ngành cà phê là ví dụ điển hình cho xu hướng này. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cà phê đạt 8,92 tỷ USD, tăng gần 59% so với năm trước. Bên cạnh yếu tố giá, kết quả tăng trưởng còn đến từ sự chuyển dịch mạnh sang các sản phẩm rang xay, hòa tan và các dòng sản phẩm giá trị cao, góp phần nâng cao giá trị xuất khẩu và vị thế của cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Xu hướng đầu tư vào công nghệ chế biến và xây dựng thương hiệu cũng đang được nhiều doanh nghiệp đẩy mạnh. Các nhà máy chế biến hiện đại, sản phẩm đa dạng, đáp ứng tiêu chuẩn cao của thị trường nhập khẩu không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo nền tảng phát triển bền vững cho toàn ngành.
Trong lĩnh vực rau quả, tăng trưởng không chỉ thể hiện ở quy mô mà còn ở chất lượng. Ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao cho biết, doanh nghiệp ngày càng chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đầu tư công nghệ chế biến và đa dạng hóa sản phẩm. Dư địa phát triển của ngành vẫn còn lớn, đặc biệt tại các thị trường yêu cầu cao như châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Việc ứng dụng công nghệ bảo quản và chế biến sâu giúp kéo dài thời gian bảo quản, giữ ổn định chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, qua đó nâng cao giá trị xuất khẩu. Sự chủ động của doanh nghiệp đang trở thành yếu tố then chốt trong quá trình mở rộng thị trường. Nhiều đơn vị đã đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn, áp dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Việc số hóa chuỗi cung ứng không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Ở góc độ quản lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Khoa học công nghệ được xác định là động lực cốt lõi nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh thị trường toàn cầu còn nhiều biến động, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào sản lượng sang dựa vào chất lượng và giá trị gia tăng là xu hướng tất yếu. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là nền tảng cho sự phát triển dài hạn của ngành nông nghiệp.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ cấu xuất khẩu nông lâm thủy sản đang chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến và sản phẩm có giá trị cao. Nhiều mặt hàng chủ lực như cà phê, rau quả, gỗ, thủy sản tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Việt Nam hiện đứng đầu thế giới về xuất khẩu hồ tiêu và hạt điều, đồng thời nằm trong nhóm dẫn đầu về cà phê và gạo.
Trong bối cảnh nhu cầu thực phẩm toàn cầu tiếp tục gia tăng, đặc biệt đối với các sản phẩm chế biến sâu và sản xuất bền vững, đây được xem là cơ hội để nông sản Việt Nam mở rộng thị trường, nâng cao giá trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Với định hướng tái cơ cấu sản xuất, đa dạng hóa thị trường, đẩy mạnh chế biến sâu và ứng dụng khoa học công nghệ, ngành nông nghiệp và môi trường đang từng bước tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn tăng trưởng mới, tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế.
An Nguyên /Chất lượng Việt Nam